1-kurs talabasi uchun qo'llanma 2026: huquqlaringiz, dars qoldirish chegarasi va to'lovlar

Qisqacha javob. 2026-yil 3-aprelda oliy ta'lim to'g'risidagi yangi Nizom kuchga kirdi va u 1-kurs talabasi uchun bir nechta aniq raqamni belgilaydi: 18 soat dars qoldirsangiz ogohlantirish, 30 soatda ota-onangiz xabardor qilinadi, 74 soatdan ortiqda chetlashtirish asosi paydo bo'ladi. Universitet sizni o'qish bilan bog'liq bo'lmagan ishlarga jalb qila olmaydi — bu taqiqlangan. Bo'sh vaqtingizda mehnat shartnomasi asosida ishlashingiz esa mumkin.

Qaysi hujjat sizning huquqingizni belgilaydi?

Asosiy hujjat — Oliy ta'lim to'g'risidagi Nizom (ro'yxat raqami 3807, 2026-yil 3-aprel). U Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirining 2026-yil 10-martdagi 99-son buyrug'i bilan tasdiqlanib, Adliya vazirligida 2026-yil 3-aprelda ro'yxatdan o'tgan. Chetlashtirish va tiklash masalalari esa 578-son qaror bilan tartibga solinadi.

Bu ikki hujjat — sizning talabalik hayotingizning qonuniy asosi. Dekanat yoki kurator aytgan gap ular bilan ziddiyatga kirsa, ustunlik hujjatda.

Necha soat dars qoldirsam nima bo'ladi?

Bu — 1-kursda eng ko'p adashiladigan joy, chunki maktabda bunday aniq shkala yo'q edi:

Uchala holatda ham tibbiy ma'lumotnoma taqdim etilsa, qoldirilgan soatlar hisobga olinmaydi. Shuning uchun kasal bo'lsangiz — poliklinikaga boring va ma'lumotnoma oling, "o'zim tuzalib ketaman" deb qo'ymang.

Diqqat qiling: 74 soat — bir semestr ichida hisoblanadi va u chetlashtirishning avtomatik sababi emas, balki asosi. Lekin unga yetib borganingizda vaziyat allaqachon dekanat qo'lida bo'ladi.

Universitet meni paxtaga yoki hasharga jo'nata oladimi?

Yo'q. Yangi Nizomning 34-bandi qisqa va aniq: "Oliy ta'lim tashkilotlarida talabalarni ta'lim olish bilan bog'liq bo'lmagan ishlarga jalb etish taqiqlanadi."

Bu — 2026-yilgi Nizomdagi eng muhim yangiliklardan biri va uni bilish kerak. Majburlash holati bo'lsa, Nizomning 32-bandi sizga OTM rahbariyati qarorlaridan norozi bo'lganda belgilangan tartibda shikoyat qilish huquqini beradi.

Stipendiya kimga to'lanadi?

Stipendiya kunduzgi ta'lim shaklida tahsil olayotgan talabalarga to'lanadi — Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 31-yanvardagi 59-son qarori bilan tasdiqlangan nizomga asosan. Kechki, sirtqi va masofaviy shakllarda stipendiya yo'q.

Bundan tashqari, iqtidorli talabalar Prezident stipendiyasi va nomli davlat stipendiyalarini olishlari mumkin (Vazirlar Mahkamasining 2008-yil 13-oktabrdagi 226-son qarori). Miqdorlar va shartlar haqida batafsil: bakalavriat talabalari qancha stipendiya oladi.

Yotoqxona berilmasa, ijara puli qoplanadimi?

Ha. Nizomning 41-bandi aniq raqam beradi: talabalar turar joyi bilan qamrab olinmagan va o'ziga yoki ota-onasiga tegishli bo'lmagan uyda ijarada yashaydigan davlat OTM talabalarining 60 foiziga ular to'laydigan oylik ijara to'lovining 50 foizi Davlat budjeti hisobidan qoplab beriladi.

OTMlar o'zining budjetdan tashqari mablag'lari hisobidan boshqa talabalarga ham ijara to'lovining bir qismini qoplashi mumkin. Ariza berish tartibi haqida: talabalarga ijara puli qoplab beriladi va yotoqxonaga ariza berish.

Yana bir qoida: talabalar turar joyidan qonunchilikda belgilanmagan boshqa maqsadlarda (ijaraga berish, oldi-sotdi, hadya) foydalanishga yo'l qo'yilmaydi.

O'qish bilan birga ishlasam bo'ladimi?

Ha, va bu Nizomda alohida yozilgan (38-band). Kunduzgi ta'lim shaklidagi talabalar o'quv mashg'ulotlaridan bo'sh vaqtlarida, o'qish jarayoniga zarar yetkazmagan holda, mehnat qonunchiligiga muvofiq va undagi me'yorlardan oshmagan hajmda mehnat shartnomasi asosida ishlashi mumkin — OTMning o'zida yoki boshqa korxona va tashkilotlarda.

Kalit so'z — mehnat shartnomasi. Rasmiylashtirilmagan ish sizni himoya qilmaydi va dars jadvaliga to'qnashsa, oqibati o'zingizga qoladi.

Talaba sifatida qanday huquqlaringiz bor?

Nizomning 32-bandida to'liq sanalgan. Amalda eng ko'p asqotadiganlari:

• Davlat ta'lim standartlariga muvofiq sifatli ta'lim olish
• Kutubxona, axborot resurslari, o'quv, ilmiy va davolash bo'linmalari xizmatidan bepul foydalanish
• O'quv reja va dasturlarni takomillashtirish yuzasidan rahbariyatga taklif berish va ta'lim jarayoniga oid muhokamalarda ishtirok etish
• Ilmiy-tadqiqot ishlarida, anjuman va ko'rgazmalarda ishtirok etish, ishlarni nashrga taqdim etish
• OTM rahbariyati qarorlaridan norozi bo'lsangiz shikoyat qilish
• Akademik mobillik va qo'shma ta'lim dasturlarida ishtirok etish

Majburiyatlar ham bor (35-band): o'quv rejadagi majburiy va tanlov fanlarini o'zlashtirish, topshiriqlarni belgilangan muddatda bajarish, OTM nizomi, ichki tartib qoidalari va turar joy talablariga rioya qilish.

Fanni o'zlashtira olmasam nima bo'ladi?

Ta'lim dasturida belgilangan fanlarni o'zlashtira olmagan talaba akademik qarzdor hisoblanadi (40-band). Bu darhol chetlashtirish emas.

578-son qarorga ko'ra, akademik qarzdorlik tufayli talaba kursda qoldirilishi mumkin. Kredit-modul tizimidagi yo'nalishlarda esa semestr yoki o'quv yili yakuni bo'yicha GPA o'tish balini to'play olmaslik shunday oqibatga olib keladi. Kredit tizimi joriy etilgan OTMda talaba butun semestrni emas, faqat o'zlashtira olmagan fanlarni takroran o'qiydi. Batafsil: kursda qoldirish va qayta tiklash qoidalari.

Kontrakt to'lovi qachon amalga oshiriladi?

To'lov 15-sentabrdan yoki Davlat komissiyasi belgilagan muddatdan kechiktirilmasdan amalga oshirilishi lozim. To'lovni o'z vaqtida bajarmaslik chetlashtirish asoslaridan biri — buni yengil olmang.

Agar qo'shimcha qabul yoki tabaqalashtirilgan kontrakt asosida kirgan bo'lsangiz, shartlar boshqacha: super-kontrakt 2026/2027 qoidalari va narx hisobi.

Harbiy xizmat nima bo'ladi?

Nizomning 33-bandiga ko'ra, OTMning o'quv bo'linmalarida harbiy tayyorgarlik ta'limidan o'tmagan talabalar ta'lim muassasasini tamomlaganlaridan keyin "Umumiy harbiy majburiyat va harbiy xizmat to'g'risida"gi Qonunga muvofiq muddatli harbiy xizmatga chaqiriladilar.

O'qish davomida chaqiruv kelsa — bu akademik ta'til asoslaridan biri va talabalik maqomingiz saqlanadi: akademik ta'til shartlari.

Talabalik guvohnomasi va elektron tizim

Talabaga talabalik guvohnomasi (ID karta) berilishi mumkin (30-band). O'qitish faoliyati esa Oliy ta'lim jarayonlarini boshqarish axborot tizimi yordamida tartibga solinadi va monitoring qilinadi (31-band) — ya'ni baholaringiz, davomatingiz va buyruqlar elektron tizimda qayd etiladi. Kirish ma'lumotlarini birinchi haftadayoq oling va o'z ma'lumotlaringizni tekshiring.

Birinchi semestrda yozma ishlar

Nizom o'quv jarayoni turlarini belgilaydi, lekin amalda 1-kursni eng ko'p qiynaydigan narsa — maktabda umuman uchramagan yozma ish turlari: mustaqil ish, referat, taqdimot va kurs ishi. Ularning tuzilishi va talablari haqida alohida qo'llanmamiz bor: birinchi semestrda sizni nima kutmoqda.

Manbalar

Oliy ta'lim to'g'risidagi Nizom (ro'yxat raqami 3807, 2026-yil 3-aprel) — 30-43-bandlar (Oliy ta'lim tashkiloti talabalari bo'limi). Chetlashtirish, kursda qoldirish va tiklash qoidalari — Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 13-sentabrdagi 578-son qaror, 3-ilova. Stipendiya — Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 31-yanvardagi 59-son qarori; Prezident va nomli stipendiyalar — 2008-yil 13-oktabrdagi 226-son qaror.