Кам таъминланган оила фарзандларига қўшимча тўгараклар очилади
Президент раислигида 2026-йил 3-сентабрда ўтказилган видеоселектор йиғилишида ёшлар етакчилари, ҳоким ёрдамчилари ва хотин-қизлар фаолларига аниқ вазифа юкланди: мактаб, техникум ва ўқув марказларида кам таъминланган оилалар фарзандлари учун қўшимча тўгараклар ташкил этиш. Йиғилиш камбағалликни қисқартириш ва аҳоли даромадларини ошириш масаласига бағишланган эди. Хабарни Мактабгача ва мактаб таълими вазирлигининг расмий канали эълон қилди.
Вазифа қуруқ гапдан чиқмаган. Йиғилишда битта вилоят бўйича рақам айтилди: Хоразмда ўрганилган кам таъминланган оилаларда 48 минг нафар бола бор, аммо масъулларда ушбу ёшлар билан алоҳида шуғулланиш ва уларни ҳозирдан касб-ҳунарга жалб этиш бўйича махсус дастур йўқ. Шу бўшлиқни тўгараклар тўлдириши керак.
3-сентабрда қандай рақамлар айтилди
Йиғилишда Хоразм мисолида тўртта рақам келтирилди ва уларнинг ҳар бири бошқа-бошқа муаммони кўрсатади.
| Кўрсаткич | Нимани англатади | Рақам |
|---|---|---|
| Кам таъминланган оилалардаги болалар | Тўгараклар қамраб олиши керак бўлган асосий тоифа | 48 000 |
| Бола парвариши билан банд аёллар | Онаси ишга чиқа олмаётган оилалар | 10 000 |
| Дуал таълимга жалб этилиши мумкин бўлган коллеж ўқувчиси ва талаба | Касбий кўникма орқали даромадга чиқадиганлар | 646 |
| Ижтимоий ёрдам кучайтириладиган пенсия ёшидаги ва ногиронлиги бўлган инсонлар | Парвариш юкини енгиллатиш | 526 |
Яна битта кўрсаткич алоҳида айтилди: бундай оилалар фарзандларининг боғча қамрови 75 фоизга ҳам етмайди. Яъни ҳар тўрт боладан камида биттаси мактабгача таълимга бормайди ва мактабга тенгдошларидан орқада кириб келади.
Аввал қандай эди, энди нима ўзгаради
Кам таъминланган оила фарзандини тўгаракка ёздириш 2026-йил 3-сентабрда ўйлаб топилган чора эмас. У 2026-йил 29-январдаги 35-сон ҳукумат қарорида аллақачон ёзилган: қарор 2026-йил 2-февралдан кучга кирган ва Ижтимоий реестрга киритилган оилалар учун индивидуал режа тузиш тартибини белгилаган. Индивидуал режа аризасининг «Таълим йўналиши» қисмида оила тўртта чорадан танлайди — боғчага жойлаштириш, тўгаракка жойлаштириш, таълим кредити ажратиш, контракт тўловини тўлашда ёрдам бериш.
Фарқ шунда: январдаги қарор оиладан сўрайди — эҳтиёжингиз борми, индивидуал режага ёзамизми. Сентабрдаги вазифа эса муассасага қаратилган: мактаб, техникум ва ўқув маркази тўгаракнинг ўзини очиб қўйиши керак. Биттаси талабни рўйхатга олади, иккинчиси таклифни яратади. Илгари оила «тўгаракка жойлаштиринг» деб ёзса ҳам, туманда мос тўгарак топилмаслиги мумкин эди.
Йиғилишда инфратузилма бор экани ҳам қайд этилди: вилоятнинг ҳар бир туманида камида 1–2 тадан техникум ва 4–5 тадан ўқув маркази ишлайди. Яъни янги бино қуриш талаб қилинмайди — мавжуд муассасаларда гуруҳ очиш масаласи турибди.
Қайси тўгараклар бугун расман ишлайди?
Мактаблар бўйича тайёр ҳужжат бор. Мактабгача ва мактаб таълими вазирининг 2026-йил 27-августдаги буйруғи билан «Умумий ўрта таълим мактабларида мусиқа ва санъат йўналишидаги тўгаракларни ташкил этиш ва фаолиятини йўлга қўйиш тартиби тўғрисида»ги Низом тасдиқланди. У давлат раҳбарининг 2026-йил 2-июндаги 103-сон қарори ижросини таъминлаш учун қабул қилинган.
Низомга кўра янги ўқув йилидан умумтаълим мактабларида тўртта йўналиш бўйича тўгараклар ишлайди: «Дутор», «Миллий рақс», «Ёш доирачилар», «Тасвирий санъат». Машғулот ҳафтасига 2 соат, ўқув йили давомида жами 72 соат. Тўгарак аъзолари ўртасида танловлар ўтказилади ва улар орасидан иқтидорли ўқувчилар саралаб олинади.
Техникум ва ўқув марказларидаги тўгараклар бўйича эса ҳозирча алоҳида низом йўқ — 3-сентабрдаги вазифа айнан шу бўшлиқни ёпишга қаратилган.
Ким рўйхатга олади ва қаерда
Кам таъминланган оила учун кириш нуқтаси битта — Ижтимоий реестр ва у орқали тузиладиган индивидуал режа. 35-сон қарорга кўра индивидуал режани «маҳалла еттилиги» тасдиқлайди, режадаги хизмат ва ёрдамларни эса тегишли вазирлик ва идоралар бажаради.
Назорат механизми ҳам ёзилган. Индивидуал режаларнинг бажарилиши ҳар ойда бир марта муҳокама қилинади, ижро ҳолати туман ва шаҳар ҳокимларининг энг муҳим самарадорлик кўрсаткичларидан бири сифатида ҳисобга олинади. Низо чиқса — туман ва шаҳар ҳокимликлари ҳузурида низоларни ҳал қилиш бўйича апелляция кенгашлари ишлайди.
Реестрга кириш ёки чиқиш ҳақидаги хабар оиланинг мобил рақамига бепул SMS орқали юборилади. Ариза бериш учун учта йўл бор: «Ягона миллий ижтимоий ҳимоя» ахборот тизими, Ягона интерактив давлат хизматлари портали ва «Ижтимоий карта» мобил иловаси.
Ваучер: келаси йилдан нима қопланади?
Ўша 3-сентабрдаги йиғилишда иккинчи қарор ҳам эълон қилинди. Келаси йилдан Ижтимоий реестрга кирган оила фарзандларининг тўрт хил харажати ваучер орқали қопланади: давлат ва хусусий боғча бадали, ўқув маркази тўлови, йўлкира ҳамда олийгоҳдаги ётоқхона харажати.
Ваучернинг иккита шарти алоҳида айтилди. Биринчиси — у 12 ой муддатга берилади. Иккинчиси ва муҳимроғи — оила Ижтимоий реестрдан чиқарилганидан кейин ҳам ваучер амал қилишда давом этади. Яъни оила даромади кўтарилиб реестрдан чиқса, боланинг ўқув маркази тўлови йил охиригача тўхтамайди.
Бу йўналишдаги рақамлаштириш муддати 35-сон қарорда белгиланган: вазирлик ва идоралар 2027-йил 1-январга қадар рақамлаштирилмаган қўллаб-қувватлаш чораларини электрон тақдим этиш учун ўз ахборот тизимларини ишлаб чиқиши ва жорий этиши керак.
Ҳали нима йўқ
Очиқ айтамиз: 2026-йил 4-сентабр ҳолатига қадар кам таъминланган оилалар фарзандлари учун қўшимча тўгараклар бўйича алоҳида қарор ёки фармон ҳуқуқий маълумотлар базасида эълон қилинмаган. Мавжуди — видеоселектор йиғилишида белгиланган вазифа ва уни эълон қилган вазирлик хабари.
Бу амалда учта нарсани англатади. Биринчидан, тўгарак рўйхатига ёзилишнинг ягона республика тартиби ҳозирча йўқ — масала туман даражасида ҳал қилинади. Иккинчидан, қайси тўгараклар очилиши мактаблар учун 27-августдаги низомда, техникум ва ўқув марказлари учун эса ҳали ҳеч қаерда ёзилмаган. Учинчидан, бу хизмат учун кимдир сиздан пул сўраса — ҳеч қандай тўлов назарда тутилмаган, чунки гап давлат ижтимоий қўллаб-қувватлаш чораси ҳақида бормоқда.
Ким ютади, ким четда қолади
Ютадиган тоифа аниқ: Ижтимоий реестр, «Темир дафтар» ва «Аёллар дафтари»га киритилган оилаларнинг мактаб ёшидаги фарзандлари, айниқса онаси бола парвариши билан банд бўлган оилаларда. Улар учун тўгарак — пуллик репетиторга муқобил, чунки машғулот мактабнинг ўзида, бепул ва дарс жадвалидан кейин бўлади.
Четда қолиш хавфи ҳам бор. Индивидуал режа тузилмаган оила тизимга кўринмайди: маҳалла еттилиги режага «тўгаракка жойлаштириш» ни ёзмаса, бола автоматик рўйхатга тушмайди. Реестрда тургани билан режаси бўш қолган оила — энг заиф нуқта.
Мисол: 48 минг болани қамраб олиш қанча соат
Йиғилишда айтилган Хоразм рақамини мактаб низомидаги соатга кўпайтирамиз. Битта тўгаракка ўртача 15 бола олинади деб ҳисобласак, 48 000 болани қамраб олиш учун 3 200 та тўгарак гуруҳи керак бўлади.
Ҳар бир гуруҳ ўқув йили давомида 72 соат ишлайди (ҳафтасига 2 соат). Демак битта вилоятда йилига 230 400 соат машғулот чиқади. Ҳар бир туманда 4–5 та ўқув маркази ва 1–2 та техникум борлигини ҳисобга олсак, бу юк мактаблар зиммасига ёлғиз тушмайди — шунинг учун вазифа учта турдаги муассасага бирдан юкланди.
Таққослаш учун: бир болага пуллик тўгарак ойига 150 000 сўм бўлса, 9 ойлик ўқув йилида бу 1 350 000 сўм. 48 000 бола учун оила бюджетидан чиқадиган сумма 64,8 миллиард сўмга тенг бўларди. Бепул тўгарак айнан шу харажатни оиладан олиб ташлайди.
Шу ҳафта нима қилиш керак
- Оилангиз Ижтимоий реестрда турганини текширинг — «Ижтимоий карта» мобил иловаси ёки давлат хизматлари портали орқали.
- Реестрда бўлсангиз, индивидуал режангизни сўранг ва унда «тўгаракка жойлаштириш» ёзилганини кўринг. Ёзилмаган бўлса, маҳалла еттилигига қўшимча киритишни ёзма сўранг.
- Болангиз ўқийдиган мактабдан «Дутор», «Миллий рақс», «Ёш доирачилар», «Тасвирий санъат» тўгаракларидан қайсилари очилганини аниқланг — бу тўрттаси 27-августдаги низом бўйича янги ўқув йилидан ишлайди.
- Туманингиздаги техникум ва ўқув марказларига қўнғироқ қилиб, кам таъминланган оила фарзандлари учун гуруҳ очиляптими деб сўранг.
- Тўгаракка ёзилиш учун сиздан пул сўралса, туман ҳокимлиги ҳузуридаги апелляция кенгашига мурожаат қилинг.
Болангиз мактаб дарсларига тайёргарликни уйда мустаҳкамлаши учун 1–11-синф дарсликлари PDF кўринишида сайтимизда очиқ турибди, машқ учун эса фан ва мавзу бўйича тестлар бор. Реестрдаги оила фарзанди олийгоҳга кирса, ётоқхона тўлови қопланиши ҳақида алоҳида мақоламиз бор.
Шу мавзуда яна: Боғча тўловини энди болангизнинг шахсий рақами билан тўлайсиз
Шу мавзуда яна: Президент мактабига қабул: 4-синфдан кейин, бир ўринга 179 талабгор
Манба: Мактабгача ва мактаб таълими вазирлигининг расмий Telegram канали, 2026-йил 3-сентабрдаги хабар; Мактабгача ва мактаб таълими вазирининг 2026-йил 27-августдаги буйруғи билан тасдиқланган Низом; Вазирлар Маҳкамасининг 2026-йил 29-январдаги 35-сон қарори (lex.uz/uz/docs/-8027513) (текширилган сана: 2026-09-04)
