GPA қандай ҳисобланади: формула, 60 кредит ва 2,4 чегараси
Ғолибжон Давронов
Қисқача жавоб. GPA — бу ўзлаштирган баҳоларингизнинг кредит бўйича ўртачаси. У оддий ўртача эмас: ҳар бир фаннинг баҳоси ўша фанга ажратилган кредитга кўпайтирилади. Курсдан курсга ўтиш учун университет 2,4 дан 3,0 гача оралиқда GPA чегараси белгилайди, аниқ рақамни ҳар бир олийгоҳ ўзи танлайди.
GPA айнан қандай ҳисобланади?
Расмий формула шундай: ҳар бир фаннинг кредитини ўша фандан олган баҳойингизга кўпайтирасиз, ҳаммасини қўшасиз ва жами кредитлар сонига бўласиз.
Яъни GPA = (К1×У1 + К2×У2 + ... + Кн×Ун) ни (К1 + К2 + ... + Кн) га бўлган натижа. Бунда К — фанга ажратилган кредитлар миқдори, У — шу фандан тўплаган баҳойингиз.
Мисолда кўрсак нима чиқади?
| Фан | Кредит | Баҳо | Кредит × баҳо |
|---|---|---|---|
| Олий математика | 6 | 4 | 24 |
| Информатика | 5 | 5 | 25 |
| Физика | 4 | 3 | 12 |
| Инглиз тили | 3 | 5 | 15 |
| Фалсафа | 2 | 4 | 8 |
| Жами | 20 | — | 84 |
Бу мисолда GPA = 84 : 20 = 4,2. Диққат қилинг: физикадан «3» олинган бўлса ҳам, унинг кредити кам (4) бўлгани учун умумий натижага таъсири информатикадан олинган «5» дан кичик.
Хулоса амалий: кредит кўп бўлган фанлар GPA ни кўпроқ ҳаракатлантиради. Агар вақтингиз чекланган бўлса, кучни 6 кредитлик фанга сарфланг, 2 кредитликка эмас.
Бир ўқув йилида нечта кредит бор?
Таълим дастури бир академик ўқув йилига 60 кредит тўғри келишини ҳисобга олиб ишлаб чиқилади. Яъни бакалавриатнинг тўрт йилида жами 240 кредит. Кредитлар бутун ёки каср сонларда ифодаланиши мумкин.
Кредит — бу соат эмас, ўқув юкламасининг ўлчов бирлиги. Унга маъруза, амалий машғулот, лаборатория, мустақил таълим ва амалиёт биргаликда киради.
GPA етмаса нима бўлади?
| Ҳолат | Натижа |
|---|---|
| GPA университет белгилаган чегарадан юқори | Кейинги курсга ўтасиз |
| GPA чегарадан паст | Шу курсда қайта ўқиш учун қолдириласиз |
| Академик қарздорлик бор, GPA етарли | Ўқишдан четлаштирилмайсиз |
| Курсда қолгансиз | Фақат қарздор фанларни қайта ўқийсиз ва фақат уларга тўлайсиз |
Энг муҳим қоида шу: семестр якунида академик қарздорлиги бор талаба ўқишдан четлаштирилмайди. У курсда қолдирилади. Бир курсда қайта ўқиш сони ҳам чекланмайди.
Фақат умумий муддат чеклови бор: бакалавриатда 1-курсга қабул қилингандан кейин жами 8 йилгача, магистратурада 4 йилгача ўқиш мумкин.
Баҳолар қандай тизимда қўйилади?
Талабалар ўқитиш шаклидан қатъи назар вазирлик белгилаган баҳолаш мезонлари асосида баҳоланади. Баҳолаш усуллари ёзма иш, оғзаки жавоб, амалий иш, лойиҳа, портфолио ва назорат турларини қамраб олади — буларнинг қайси бири қўлланиши фан дастурида (силлабусда) олдиндан ёзилади.
Ижобий баҳо олсангиз кредитлар берилади. Белгиланган таълим натижаларига эриша олмасангиз, ўша фан бўйича кредитлар берилмайди — баҳо «бор» бўлса ҳам кредит йўқ дегани.
Бошқа университетда олинган кредитлар ҳисобга олинадими?
Ҳа. Кредитларни кўчириш олийгоҳлар ўртасидаги баҳолаш тизимларини конвертация қилиш жадвалларини солиштириш асосида амалга оширилади. Бу академик мобиллик учун асос бўлади — бу ҳақда алоҳида мақолада ёзганмиз.
Четлаштирилган талаба қайта тикланса ҳам, унга қадар ўзлаштирган кредитлари тўлиқ ҳажмда ҳисобга олинади. Четлаштириш асослари рўйхати бу мақолада, 1-курс талабаси билиши керак бўлган қоидалар эса қўлланмада.
Манба: Вазирлар Маҳкамасининг 2020-йил 31-декабрдаги 824-сон қарори билан тасдиқланган низом (lex.uz/uz/docs/-5193564), 2-боб 4-банд, 3-боб 6-банд, 6-боб 29–32-банд, 8-боб 42-банд. Охирги таҳрир 29.09.2025. Текширилган сана: 2026-йил 27-август.
