Академик қарздорлик: четлаштирилмайсиз, лекин қайта ўқиш пуллик
Ғолибжон Давронов
Қисқача жавоб. Академик қарздорлик учун ўқишдан четлаштирилмайсиз — бу қатъий қоида. Лекин қарздор фанни қайта ўқиш пуллик: тўлов бир кредит қиймати бўйича ҳисобланади, яъни йиллик базавий контракт суммасини ўша йилдаги кредитлар сонига бўлиб чиқилади. Грантда ўқиётган бўлсангиз ҳам, қайта ўқиш учун ўз ҳисобингиздан тўлайсиз.
Қачон академик қарздор бўлиб қоласиз?
| Вазият | Оқибат |
|---|---|
| Бир фаннинг аудитория соатининг 25 фоизини сабабсиз қолдирдингиз | Шу фандан четлаштириласиз, якуний назоратга киритилмайсиз |
| Якуний назоратга киритилмадингиз | Академик қарздор ҳисобланасиз |
| Якуний назоратга кирмадингиз | Академик қарздор ҳисобланасиз |
| Якуний назоратдан қониқарсиз баҳо олдингиз | Академик қарздор ҳисобланасиз |
Биринчи қаторга алоҳида эътибор беринг. 25 фоиз — бу кўп эмас. Семестрда ҳафтасига икки соатлик фан бўлса, 30 соатлик курсда 8 соат сабабсиз қолдириш етарли: сиз якуний назоратга умуман киритилмайсиз ва автоматик равишда қарздор бўласиз, имтиҳонга тайёргарлигингиздан қатъи назар.
Қарздор фанни қачон топшириш мумкин?
Икки имконият бор: таътил вақтида ёки кейинги семестрлар мобайнида. Иккаласида ҳам шарт битта — аввал тўловни амалга оширасиз, кейин ўзлаштирилмаган фанни ўз ҳисобингиздан қайта ўқиш ҳуқуқига эга бўласиз.
Қайта ўқиш қанча туради?
Нарх университет томонидан бутун ўқув йилининг контракт суммасидан келиб чиқиб белгиланади. Механизм аниқ: бир кредит қиймати — базавий тўлов-контракт миқдорини режалаштирилган кредитлар сонига бўлиш йўли билан топилади.
| Ҳисоб | Мисол |
|---|---|
| Йиллик базавий контракт | 15 000 000 сўм |
| Бир йилдаги кредитлар | 60 |
| Бир кредит қиймати | 250 000 сўм |
| 4 кредитлик фанни қайта ўқиш | 1 000 000 сўм |
Жадвалдаги рақамлар шартли мисол, чунки контракт миқдори ҳар бир олийгоҳ ва йўналишда ҳар хил. Лекин ҳисоблаш усули ҳамма жойда бир хил: кредит қанча кўп бўлса, қайта ўқиш шунча қиммат. 6 кредитлик олий математикани қайта ўқиш 2 кредитлик фалсафадан уч баробар қимматроқ туради.
Қарздорлик билан кейинги курсга ўтиш мумкинми?
Ҳа, агар GPA еца. Низомда тўғридан-тўғри ёзилган: семестр ва ўқув йили якуни натижалари бўйича академик қарздорлиги бор таълим олувчилар ўқишдан четлаштирилмайди.
Курсдан курсга ўтиш GPA кўрсаткичи бўйича ҳал қилинади ва олийгоҳ уни 2,4 дан 3,0 гача оралиқда мустақил белгилайди. GPA етмаса, ўша курсда қайта ўқиш учун қолдириласиз.
Курсда қолган талаба ҳамма нарсани қайтадан тўлайдими?
Йўқ. Бу кўп учрайдиган хато тушунча. Низомда аниқ ёзилган: курсдан курсга қолган талабалар фақат қарздор бўлган фанларни ўзлаштиради ва уларга мос равишда шартнома маблағларини тўлайди.
Яъни бутун йилни қайтадан тўлаш шарт эмас — фақат топшира олмаган фанларингизнинг кредитига тўлайсиз.
Неча марта курсда қолиш мумкин?
Шартнома асосида бир курсда қайта ўқиш сони чекланмайди. Чеклов фақат умумий муддатда: бакалавриатда 1-курсга қабул қилингандан кейин жами 8 йилгача, магистратурада 4 йилгача.
Яъни тўрт йиллик бакалавриатда икки марта курсда қолиш учун ҳам вақт бор, лекин учинчиси муддатни тугатиб қўйиши мумкин.
Четлаштириш қачон бўлади?
Қарздорлик учун эмас — бошқа асослар бўйича. Улар орасида 74 соат дарс қолдириш, ички тартиб қоидаларини бузиш ва контракт тўловини ўз вақтида амалга оширмаслик бор. Тўлиқ рўйхатни четлаштириш асослари мақоласида кўринг.
GPA қандай ҳисобланиши алоҳида мақолада, академик таътил олиш тартиби эса бу ерда. Контракт тўловини тўлашга қийналаётган бўлсангиз, фоизсиз таълим кредити шартларини ўқинг.
Манба: Вазирлар Маҳкамасининг 2020-йил 31-декабрдаги 824-сон қарори билан тасдиқланган низом (lex.uz/uz/docs/-5193564), 8-боб 41–43-банд ва 9-боб 45-банд. Охирги таҳрир 29.09.2025. Текширилган сана: 2026-йил 27-август.
