Контракт тўловидан 12 фоиз қайтарилади: кимга ва қанча

Қисқача жавоб. Контракт тўлови иш ҳақингиз ҳисобидан амалга оширилса, ўша суммадан жисмоний шахслардан олинадиган даромад солиғи — 12 фоиз — ушлаб қолинмайди. Яъни 20 миллион сўмлик контрактда 2,4 миллион сўм чўнтагингизда қолади. Бу Солиқ кодексининг 378-моддасида ёзилган доимий имтиёз, ҳар йили қайта эълон қилинадиган аксия эмас.

Бу "қайтариш"ми ёки "олинмаслик"ми?

Аниқ атама муҳим. Солиқ кодексида бу тўловлар солиқ солинмайдиган даромадлар рўйхатига киритилган. Яъни асосий ҳолат — солиқ умуман ушлаб қолинмайди: иш берувчи иш ҳақингиздан контракт суммасини тўғридан-тўғри ўтказса, ўша қисмдан 12 фоиз ҳисобланмайди.

Агар солиқ аллақачон ушлаб қолинган бўлса — масалан сиз контрактни ўз пулингиздан тўлаган бўлсангиз — ўшанда ортиқча тўланган суммани қайтариб олиш масаласи туғилади. Шунинг учун энг осон йўл: контрактни иш ҳақидан тўлаш тартибини олдиндан расмийлаштириш.

Кимнинг тўлови ҳисобга олинади?

Кодексда уч тоифа аниқ саналган: ўзининг, фарзандларининг, шунингдек йигирма олти ёшга тўлмаган эрининг (хотинининг) таълим олиши учун тўлов.

Иккита нуқтага эътибор беринг. Биринчиси — фарзанд учун ёш чегараси қўйилмаган, яъни катта ёшли фарзандингизнинг контрактини тўласангиз ҳам имтиёз ишлайди. Иккинчиси — турмуш ўртоғи учун чегара бор: у 26 ёшга тўлмаган бўлиши шарт.

Қайси таълим муассасалари киради?

Кодексда "Ўзбекистон Республикасининг профессионал ва олий таълим ташкилотлари" дейилган. Яъни университет, институт, академия билан бирга техникум ва коллежлар ҳам киради. Давлат ёки нодавлат экани ажратилмаган — шарт фақат ташкилотнинг Ўзбекистонда бўлиши.

Техникумда ўқиётган бўлсангиз, дуал таълим шаклида стипендия ҳам олишингиз мумкин — бу ҳақда дуал таълим стипендияси мақоласида ёзганмиз.

Боғча ва мактаб тўловлари ҳам кирадими?

Киради, лекин чегара билан — ва айнан шу жойда кўп хато қилинади. Нодавлат мактабгача таълим ташкилотлари ва мактаблар кўрсатадиган хизматлар учун ота-она тўлайдиган сумма ҳар бир фарзанд учун ойига 3 миллион сўмгача солиқдан озод. Ундан ортиғига имтиёз татбиқ этилмайди.

Худди шу чегара 3 ёшдан 18 ёшгача ногиронлиги бўлган болалар учун кундузги парвариш хизматига ҳам қўлланилади. Бу норма 2026-йил 17-апрелдаги қонун таҳририда белгиланган — яъни нисбатан янги.

Таълим кредити билан тўласам-чи?

Имтиёз унга ҳам тегишли. Кодексда алоҳида ёзилган: профессионал ва олий таълим ташкилотларида ўқиш учун тижорат банклари ажратган таълим кредитларини (фоизлари билан) қоплашга йўналтирилган даромадларга ҳам шу имтиёз қўлланилади.

Яъни кредитни қайтараётган ой-ой тўловларингиз ҳам 12 фоиздан озод. Таълим кредитининг ўзи кимга ва қандай шартлар билан берилишини таълим кредити мақоласида кўринг.

Амалда қанча тежалади?

Ҳисоб оддий: резидент жисмоний шахс даромадига солиқ ставкаси 12 фоиз, демак имтиёз шу фоизни тўғридан-тўғри сақлаб қолади. Контракт қанча катта бўлса, тежаш шунча сезиларли.

Бу имтиёз кимга энг фойдали?

Ишлаб, айни пайтда ўқиётган талабага ва фарзандининг контрактини тўлаётган ота-онага. Яъни имтиёз иш ҳақи бор одамга ишлайди — даромади бўлмаган талабанинг ўзи ундан фойдалана олмайди, лекин унинг контрактини тўлаётган ота-онаси фойдаланади.

Контракт тўловининг муддати ва улушлари алоҳида масала: биринчи қисмини 15-сентабргача камида 25 фоиз қилиб тўлаш шарт. Нарх қандай белгиланиши эса супер-контракт ва табақалаштирилган тўлов мақоласида.

Қандай расмийлаштирилади?

Имтиёз автоматик ишламайди — бунинг учун тўлов ҳужжат билан тасдиқланиши керак: шартнома ва тўлов ҳужжати. Амалий тартиб икки хил: иш берувчи орқали (бухгалтерияга шартнома ва тўлов ҳужжатини тақдим этасиз, улар иш ҳақидан ўтказади) ёки солиқ органига даромад декларацияси орқали.

Аниқ ҳужжатлар рўйхати ва муддатларни иш берувчингиз бухгалтериясидан ёки солиқ органидан аниқлаштиринг — бу қисм кодексда эмас, идоравий тартибда белгиланади. Контракт тўлай олмаслик хавфи бўлса, бошқа йўллар таълим кредити ва грант имкониятини текшириш орқали очилади.

Манба: Ўзбекистон Республикаси Солиқ кодексининг 378-моддаси 16-банди (2023-йил 28-декабрдаги O'RQ-891-сон ва 2026-йил 17-апрелдаги O'RQ-1129-сон қонунлари таҳририда) ҳамда 381-моддаси (резидент жисмоний шахс учун 12 фоизлик ставка), lex.uz. Текширилган сана: 2026-йил 26-август.