ДТМ 2027 Она тили: мавзулар, тузилма ва тайёрланиш режаси
Ғолибжон Давронов
Қисқача жавоб. Она тили — ДТМъдаги 3 та мажбурий фандан бири: йўналишингиздан қатъи назар, сизга бу фандан 10 та савол берилади ва ҳар бир тўғри жавоб 1,1 балл қўшади (жами 11 балл). Филология йўналишларида эса она тили блок фани сифатида 30 та савол билан келади. Энг кўп савол берувчи бўлимлар — лексикология, морфология ва сўз ясалиши.
ДТМъда она тили қандай ўрин тутади?
Кўпчилик абитуриентлар она тилини "осон фан" деб ҳисоблаб, тайёргарликни охирги ҳафталарга қолдиради. Бу — хато. Она тили ҳар бир абитуриентнинг натижасига таъсир қилади, чунки у мажбурий фанлар қаторига киради. 2026-йилги қабулда ДТМ балл тизими шундай бўлган:
| Фан тури | Саволлар сони | Ҳар бир савол | Максимал балл |
|---|---|---|---|
| 1-блок фани | 30 | 3,1 балл | 93 |
| 2-блок фани | 30 | 2,1 балл | 63 |
| Она тили (мажбурий) | 10 | 1,1 балл | 11 |
| Математика (мажбурий) | 10 | 1,1 балл | 11 |
| Ўзбекистон тарихи (мажбурий) | 10 | 1,1 балл | 11 |
Жами максимал балл — 189. Бир қарашда 11 балл кам туюлиши мумкин, лекин грант бўйича рақобат кетаётган йўналишларда айнан 5–10 балл ҳал қилувчи бўлади. Филология, журналистика каби йўналишларни танлаганлар учун эса она тили блок фани сифатида 93 баллгача "оғирлик" қилади — бундай абитуриент учун бу асосий фан ҳисобланади.
Она тилидан қайси мавзулар тушади?
Қуйидаги жадвал TestMakon саволлар базасидаги она тили бўлимлари асосида тузилган — базада бу фандан 1 335 та машқ саволи 13 мавзуга ажратилган. Саволлар сони қайси бўлим имтиҳонда кўпроқ учрашини ҳам тахминан кўрсатади:
| Мавзу | TestMakon базасидаги саволлар |
|---|---|
| Лексикология ва фразеология | 227 |
| Морфология: от, сифат, сон, олмош | 194 |
| Сўз ясалиши ва сўз таркиби | 144 |
| Фонетика ва орфоэпия | 134 |
| Морфология: феъл ва унинг шакллари | 115 |
| Гап бўлаклари ва пунктуация | 82 |
| Синтаксис: сўз бирикмаси ва содда гап | 80 |
| Морфология: равиш ва ёрдамчи сўзлар | 68 |
| Графика ва орфография | 50 |
| Синтаксис: қўшма гап | 35 |
| Тилшунослик асослари ва тил тарихи | 29 |
| Адабий тил ва нутқ маданияти | 25 |
| Нутқ услублари ва матн | 16 |
Кўриниб турибдики, учта "оғир" бўлим — лексикология, морфология ва сўз ясалиши — базадаги саволларнинг ярмидан кўпини ташкил қилади. Тайёргарлик вақтингизнинг катта қисмини ҳам айнан шуларга ажратинг.
Абитуриентлар энг кўп қаерда хато қилади?
Амалиётда энг кўп йўқотиладиган баллар қуйидаги жойларда учрайди:
- Товуш ва ҳарф фарқи. Фонетика саволларида сўздаги товушлар сонини ҳарфлар сони билан чалкаштириш — классик тузоқ (масалан, тутуқ белгиси товуш эмас).
- Ясама ва туб сўзларни ажратиш. Сўз таркибини нотўғри бўлиш (асос, қўшимча турлари) кўп хатога сабаб бўлади.
- Фразеологизмлар маъноси. Ибораларни ёдламасдан мантиқ билан топиб бўлмайди — уларни алоҳида рўйхат қилиб ўрганиш керак.
- Қўшма гап турлари. Боғланган, эргашган ва боғловчисиз қўшма гапларни фарқлаш синтаксисдаги энг қийин нуқта.
Бу тузоқларга қарши энг самарали усул — назарияни ўқиб бўлгач, дарҳол ўша мавзудан тест ечиш. ТестМаконънинг она тили машқ бўлимида ҳар бир мавзу бўйича алоҳида тест ечиш мумкин, хато жавобларга изоҳ билан қайтасиз.
Дарслик ва миллий сертификат масаласи
Қоидалар ва истисноларни бирламчи манбадан ўрганиш учун мактаб дарсликлари энг ишончли асос бўлиб қолади — онлайн кутубхонамизда она тили ва адабиёт дарсликлари бепул, рўйхатдан ўтиб вароқлаб ўқиш мумкин. Шунингдек, она тилидан миллий сертификат олганлар учун имтиҳонда имтиёзлар назарда тутилган — қайси даража қанча балл бериши ҳақидаги тўлиқ жадвал миллий сертификат саҳифасида келтирилган.
6 ҳафталик тайёрланиш режаси
Қуйидаги режа кунига 40–60 дақиқа вақт ажрата оладиган абитуриент учун тузилган. Ҳар ҳафта якунида ўша ҳафта мавзуларидан аралаш тест ечинг:
- 1-ҳафта — Фонетика, графика, орфография. Товуш-ҳарф муносабати, урғу, имло қоидалари. Ҳар куни 20 та тест.
- 2-ҳафта — Лексикология ва фразеология. Маънодош, зид маъноли, шаклдош сўзлар; 50 та энг кўп учрайдиган иборани рўйхат қилиб ёдланг.
- 3-ҳафта — Сўз ясалиши ва сўз таркиби. Асос ва қўшимчалар таҳлили: кунига 10 та сўзни таркибий қисмларга ажратиб машқ қилинг.
- 4-ҳафта — Морфология. Аввал от-сифат-сон-олмош, кейин феъл шакллари (сифатдош, равишдош, ҳаракат номи) — бу бўлим энг кўп савол беради.
- 5-ҳафта — Синтаксис ва пунктуация. Гап бўлаклари таҳлилини қўлда ёзиб машқ қилинг, кейин қўшма гап турларига ўтинг.
- 6-ҳафта — Умумий такрорлаш. Ҳар куни 25–30 саволлик аралаш тест, хатолар таҳлили ва заиф мавзуларга қайтиш.
Она тили — мунтазамлик фани: кунига ярим соатлик машқ бир ҳафталик "штурм"дан кўра кўпроқ натижа беради. Умумий стратегия, бошқа фанлар бўйича қўлланмалар ва имтиҳон тузилмаси ҳақида ДТМ тайёргарлиги саҳифасида батафсил ўқинг — ва бугуноқ биринчи машқ тестини ечиб, ўз даражангизни аниқлаб олинг.
