Меҳнат кодекси
«Меҳнат кодекси» — Ҳуқуқ фанининг энг қийин мавзуларидан бири. Бу мавзудаги саволларга ўртача 39,1 % тўғри жавоб берилади, фан бўйича ўртача кўрсаткич эса 46,4 %.
Саволларнинг ярмидан кўпи хато кетади. Кичик тўпламдан бошланг: 10 та савол ишлаб, хато қилган жойингизни изоҳ билан ўқинг.
1) ходимнинг ҳарбий ёки муқобил хизматга чақирилганлиги; 2) ходимнинг малакаси етарли бўлмаганлиги сабабли эгаллаб турган лавозимига ёки бажараётган ишига мувофиқ эмаслиги; 3) ходимнинг айбли ҳаракатлари (ҳаракацизлиги) муносабати билан; 4) ташкилотни тугатиш ёки иш берувчи бўлган якка тартибдаги тадбиркор фаолиятини тугатиш тўғрисидаги суд қарорининг қонуний кучга кирганлиги.
- А) 1, 3
- Б) 1, 4
- С) 2, 3
- Д) 2, 4
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Б) 1, 4
Тўғри жавоб: Б. Меҳнат кодексининг 168-моддасида "тарафларнинг хоҳиш-иродасига боғлиқ бўлмаган ҳолатларга кўра бекор қилиш асослари" рўйхатида "ходимнинг ҳарбий ёки муқобил хизматга чақирилганлиги" (1-банд) ва "ташкилотни тугатиш ёки...тадбиркор фаолиятини тугатиш тўғрисидаги суд қарорининг қонуний кучга кирганлиги" (6-банд) аниқ саналган. Нега бошқалари эмас: "малакаси етарли эмаслиги" ва "айбли ҳаракатлари" иш берувчи ташаббуси ёки ходимнинг айби асосидаги бекор қилиш турларига киради, "тарафлар иродасига боғлиқ бўлмаган" тоифага кирмайди ва 168-модда рўйхатида йўқ.
1) Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги; 2) Ишсизликдан ҳимоя қилиш агентлиги; 3) республика ва маҳаллий даражадаги касаба уюшмалари; 4) Қорақалпоғистон Республикаси Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги ҳамда вилоятлар ва Тошкент шаҳар камбағалликни қисқартириш ва бандлик бош бошқармалари.
- А) 1, 3
- Б) 1, 4
- С) 2, 3
- Д) 2, 4
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Б) 1, 4
Тўғри жавоб: Б. 577-моддага кўра жамоавий меҳнат низоларини тартибга солиш бўйича давлат органлари - Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги (1-банд) ҳамда Қорақалпоғистон Республикаси вазирлиги ва вилоят/Тошкент бош бошқармалари (4-банд). Нега бошқалари эмас: Ишсизликдан ҳимоя қилиш агентлиги (2) моддада давлат органи сифатида саналмаган; касаба уюшмалари (3) аксинча низонинг бир тарафи, тартибга солувчи орган эмас.
И. Дастлабки синов белгиланмайдиган шахслар
II. Аҳолининг ижтимоий эҳтиёжманд тоифаларини ишга жойлаштириш соҳасидаги қўшимча кафолатлар бериладиган шахслар
а) ўн тўрт ёшга тўлмаган болалари, ногиронлиги бўлган болалари бор ёлғиз ота-оналар; б) ҳомиладор аёл, уч ёшга тўлмаган боласи бор аёл ёки уч ёшга тўлмаган болани ёлғиз ўзи тарбиялаётган ота (васий); с) тегишли таълим ташкилотини тамомлаган кундан эътиборан бир йил ичида биринчи бор ишга кираётганда олинган мутахассислиги бўйича мустақил равишда ишга жойлашаётган умумий ўрта, ўрта махсус, профессионал ва олий таълим ташкилотларининг битирувчилар; д) одам савдосидан жабрланганлар; э) ўн саккиз ёшга тўлмаган шахслар; ф) пенсияолди ёшидаги шахслар.
- А) И-б, с, э; II-а, д, ф
- Б) И-а, д, э; II-б, с, ф
- С) И-б, с, ф; II-а, д, э
- Д) И-б, д, ф; II-а, с, э
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: А) И-б, с, э; II-а, д, ф
Икки модда икки хил рўйхат беради. Меҳнат кодексининг 129-моддасида DASTLABKI SINOV белгиланмайдиган шахслар саналган: ҳомиладор аёл, уч ёшга тўлмаган боласи бор аёл ёки уч ёшга тўлмаган болани ёлғиз ўзи тарбиялаётган ота (васий) — б; тегишли таълим ташкилотини тамомлаган кундан эътиборан бир йил ичида биринчи бор мутахассислиги бўйича ишга кираётган битирувчилар — с; ўн саккиз ёшга тўлмаган шахслар — э. Меҳнат кодексининг 96-моддаси эса ишга жойлашишда QO'SHIMCHA KAFOLAT бериладиган ижтимоий эҳтиёжманд тоифаларни белгилайди: ўн тўрт ёшга тўлмаган болалари ёки ногиронлиги бўлган болалари бор ёлғиз ота-оналар — а; одам савдосидан жабрланганлар — д; пенсияолди ёшидаги шахслар — ф. Демак тўғри жавоб — И-б, с, э; II-а, д, ф.
И. Меҳнатга оид ҳуқуқий муносабатларда вояга етмаганлар катта ёшдаги ходимлар билан тенглашган тартибдаги ҳуқуқдан бўладилар.
II. Болалар учун иш ҳақи, иш вақтидан ташқари ишларга ва дам олиш кунларидаги ишларга жалб қилинмаслиги лозим.
III. Ўн беш ёшга тўлган болалар ота-онасидан бирининг ёки уларнинг ўрнини босувчи шахснинг ёзма равишдаги розилиги билан ишга қабул қилинади.
- А) И-тўғри; II-нотўғри; III-тўғри
- Б) И-нотўғри; II-тўғри; III-нотўғри
- С) И-нотўғри; II-тўғри; III-тўғри
- Д) И-тўғри; II-тўғри; III-тўғри
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: С) И-нотўғри; II-тўғри; III-тўғри
И NOTO'G'RI: Меҳнат кодексининг 396-моддасига кўра вояга етмаган ходимлар меҳнат ҳуқуқлари жиҳатидан катта ёшдагилар билан тенглаштирилади, бироқ меҳнат муҳофазаси, иш вақти, таътил ва бошқа меҳнат шароитлари бўйича уларга QO'SHIMCHA KAFOLATLAR берилади — яъни тартиб тўлиқ тенг эмас. II TO'G'RI: вояга етмаганларни иш вақтидан ташқари ишларга, дам олиш ва байрам кунларидаги ишларга жалб қилиш тақиқланади. III TO'G'RI: 118-моддага кўра ўн беш ёшга тўлган ўқувчилар ота-онасидан бирининг ёки уларнинг ўрнини босувчи шахснинг ёзма розилиги билан ишга қабул қилинади. Демак И-нотўғри; II-тўғри; III-тўғри.
1) меҳнат шароитларини таъминлаш;
2) ишга қабул қилиш;
3) меҳнатга ҳақ тўлаш ва иш ҳақи;
4) ҳар йилги меҳнат таътили;
5) меҳнат муносабатларига оид низолар.
а) иш берувчи ва ходим ўртасидаги меҳнат шартномасини тузилишга оид муносабатлар; б) меҳнатга ҳақ тўлаш, ходимга унинг меҳнати учун тўлов белгилаш ва уларни амалга оширишга оид муносабатлар; с) иш берувчи ходимлар учун хавфсиз ва қулай меҳнат шароитларини яратиб беришига оид муносабатлар; д) иш берувчи ва ходим ўртасида юзага келадиган турли ҳуқуқий келишмовчиликлар; э) меҳнат қобилиятини тиклаш учун иш ўрни ҳамда ўртача иш ҳақи сақлаб қолинган ҳолда ходим ишдан озод этиладиган даврдаги муносабатлар.
- А) 1-с, 2-б, 3-а, 4-э, 5-д
- Б) 1-а, 2-с, 3-б, 4-э, 5-д
- С) 1-с, 2-а, 3-б, 4-д, 5-э
- Д) 1-с, 2-а, 3-б, 4-э, 5-д
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Д) 1-с, 2-а, 3-б, 4-э, 5-д
Меҳнат шароитларини таъминлаш — хавфсиз шароит яратиш (с); ишга қабул қилиш — меҳнат шартномаси тузилиши (а); меҳнатга ҳақ тўлаш — тўлов белгилаш (б); ҳар йилги меҳнат таътили — иш ўрни ва ўртача ҳақ сақланган дам олиш даври (э); меҳнат низолари — ҳуқуқий келишмовчиликлар (д).
Меҳнат кодекси мавзуси қийинми?
Ўлчовимизга кўра бу мавзу қийин: саволларнинг 39,1 % и тўғри ечилади, Ҳуқуқ фани бўйича ўртача кўрсаткич 46,4 %.
Меҳнат кодекси бўйича нечта савол бор?
Ҳуқуқ фанининг «Меҳнат кодекси» мавзусида 101 та савол тўпланган. Ҳар бири жавоби ва изоҳи билан.
Меҳнат кодекси тестини бепул ишлаш мумкинми?
Ҳа. Мавзу бўйича машқ қилиш бепул, тўлов ҳам, рўйхатдан ўтиш ҳам талаб қилинмайди — намуна саволлар шу саҳифанинг ўзида очиқ.
Аввал осон саволлардан бошланг, кейин қийинроқларига ўтинг. Ҳар куни камида 20 та савол ечинг.
