Меҳнат кодекси — тест саволлари жавоблари билан
1) ходимнинг ҳарбий ёки муқобил хизматга чақирилганлиги; 2) ходимнинг малакаси етарли бўлмаганлиги сабабли эгаллаб турган лавозимига ёки бажараётган ишига мувофиқ эмаслиги; 3) ходимнинг айбли ҳаракатлари (ҳаракацизлиги) муносабати билан; 4) ташкилотни тугатиш ёки иш берувчи бўлган якка тартибдаги тадбиркор фаолиятини тугатиш тўғрисидаги суд қарорининг қонуний кучга кирганлиги.
- А) 1, 3
- Б) 1, 4
- С) 2, 3
- Д) 2, 4
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Б) 1, 4
Тўғри жавоб: Б. Меҳнат кодексининг 168-моддасида "тарафларнинг хоҳиш-иродасига боғлиқ бўлмаган ҳолатларга кўра бекор қилиш асослари" рўйхатида "ходимнинг ҳарбий ёки муқобил хизматга чақирилганлиги" (1-банд) ва "ташкилотни тугатиш ёки...тадбиркор фаолиятини тугатиш тўғрисидаги суд қарорининг қонуний кучга кирганлиги" (6-банд) аниқ саналган. Нега бошқалари эмас: "малакаси етарли эмаслиги" ва "айбли ҳаракатлари" иш берувчи ташаббуси ёки ходимнинг айби асосидаги бекор қилиш турларига киради, "тарафлар иродасига боғлиқ бўлмаган" тоифага кирмайди ва 168-модда рўйхатида йўқ.
1) Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги; 2) Ишсизликдан ҳимоя қилиш агентлиги; 3) республика ва маҳаллий даражадаги касаба уюшмалари; 4) Қорақалпоғистон Республикаси Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги ҳамда вилоятлар ва Тошкент шаҳар камбағалликни қисқартириш ва бандлик бош бошқармалари.
- А) 1, 3
- Б) 1, 4
- С) 2, 3
- Д) 2, 4
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Б) 1, 4
Тўғри жавоб: Б. 577-моддага кўра жамоавий меҳнат низоларини тартибга солиш бўйича давлат органлари - Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги (1-банд) ҳамда Қорақалпоғистон Республикаси вазирлиги ва вилоят/Тошкент бош бошқармалари (4-банд). Нега бошқалари эмас: Ишсизликдан ҳимоя қилиш агентлиги (2) моддада давлат органи сифатида саналмаган; касаба уюшмалари (3) аксинча низонинг бир тарафи, тартибга солувчи орган эмас.
И. Дастлабки синов белгиланмайдиган шахслар
II. Аҳолининг ижтимоий эҳтиёжманд тоифаларини ишга жойлаштириш соҳасидаги қўшимча кафолатлар бериладиган шахслар
а) ўн тўрт ёшга тўлмаган болалари, ногиронлиги бўлган болалари бор ёлғиз ота-оналар; б) ҳомиладор аёл, уч ёшга тўлмаган боласи бор аёл ёки уч ёшга тўлмаган болани ёлғиз ўзи тарбиялаётган ота (васий); с) тегишли таълим ташкилотини тамомлаган кундан эътиборан бир йил ичида биринчи бор ишга кираётганда олинган мутахассислиги бўйича мустақил равишда ишга жойлашаётган умумий ўрта, ўрта махсус, профессионал ва олий таълим ташкилотларининг битирувчилар; д) одам савдосидан жабрланганлар; э) ўн саккиз ёшга тўлмаган шахслар; ф) пенсияолди ёшидаги шахслар.
- А) И-б, с, э; II-а, д, ф
- Б) И-а, д, э; II-б, с, ф
- С) И-б, с, ф; II-а, д, э
- Д) И-б, д, ф; II-а, с, э
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: А) И-б, с, э; II-а, д, ф
Икки модда икки хил рўйхат беради. Меҳнат кодексининг 129-моддасида DASTLABKI SINOV белгиланмайдиган шахслар саналган: ҳомиладор аёл, уч ёшга тўлмаган боласи бор аёл ёки уч ёшга тўлмаган болани ёлғиз ўзи тарбиялаётган ота (васий) — б; тегишли таълим ташкилотини тамомлаган кундан эътиборан бир йил ичида биринчи бор мутахассислиги бўйича ишга кираётган битирувчилар — с; ўн саккиз ёшга тўлмаган шахслар — э. Меҳнат кодексининг 96-моддаси эса ишга жойлашишда QO'SHIMCHA KAFOLAT бериладиган ижтимоий эҳтиёжманд тоифаларни белгилайди: ўн тўрт ёшга тўлмаган болалари ёки ногиронлиги бўлган болалари бор ёлғиз ота-оналар — а; одам савдосидан жабрланганлар — д; пенсияолди ёшидаги шахслар — ф. Демак тўғри жавоб — И-б, с, э; II-а, д, ф.
И. Меҳнатга оид ҳуқуқий муносабатларда вояга етмаганлар катта ёшдаги ходимлар билан тенглашган тартибдаги ҳуқуқдан бўладилар.
II. Болалар учун иш ҳақи, иш вақтидан ташқари ишларга ва дам олиш кунларидаги ишларга жалб қилинмаслиги лозим.
III. Ўн беш ёшга тўлган болалар ота-онасидан бирининг ёки уларнинг ўрнини босувчи шахснинг ёзма равишдаги розилиги билан ишга қабул қилинади.
- А) И-тўғри; II-нотўғри; III-тўғри
- Б) И-нотўғри; II-тўғри; III-нотўғри
- С) И-нотўғри; II-тўғри; III-тўғри
- Д) И-тўғри; II-тўғри; III-тўғри
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: С) И-нотўғри; II-тўғри; III-тўғри
И NOTO'G'RI: Меҳнат кодексининг 396-моддасига кўра вояга етмаган ходимлар меҳнат ҳуқуқлари жиҳатидан катта ёшдагилар билан тенглаштирилади, бироқ меҳнат муҳофазаси, иш вақти, таътил ва бошқа меҳнат шароитлари бўйича уларга QO'SHIMCHA KAFOLATLAR берилади — яъни тартиб тўлиқ тенг эмас. II TO'G'RI: вояга етмаганларни иш вақтидан ташқари ишларга, дам олиш ва байрам кунларидаги ишларга жалб қилиш тақиқланади. III TO'G'RI: 118-моддага кўра ўн беш ёшга тўлган ўқувчилар ота-онасидан бирининг ёки уларнинг ўрнини босувчи шахснинг ёзма розилиги билан ишга қабул қилинади. Демак И-нотўғри; II-тўғри; III-тўғри.
1) меҳнат шароитларини таъминлаш;
2) ишга қабул қилиш;
3) меҳнатга ҳақ тўлаш ва иш ҳақи;
4) ҳар йилги меҳнат таътили;
5) меҳнат муносабатларига оид низолар.
а) иш берувчи ва ходим ўртасидаги меҳнат шартномасини тузилишга оид муносабатлар; б) меҳнатга ҳақ тўлаш, ходимга унинг меҳнати учун тўлов белгилаш ва уларни амалга оширишга оид муносабатлар; с) иш берувчи ходимлар учун хавфсиз ва қулай меҳнат шароитларини яратиб беришига оид муносабатлар; д) иш берувчи ва ходим ўртасида юзага келадиган турли ҳуқуқий келишмовчиликлар; э) меҳнат қобилиятини тиклаш учун иш ўрни ҳамда ўртача иш ҳақи сақлаб қолинган ҳолда ходим ишдан озод этиладиган даврдаги муносабатлар.
- А) 1-с, 2-б, 3-а, 4-э, 5-д
- Б) 1-а, 2-с, 3-б, 4-э, 5-д
- С) 1-с, 2-а, 3-б, 4-д, 5-э
- Д) 1-с, 2-а, 3-б, 4-э, 5-д
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Д) 1-с, 2-а, 3-б, 4-э, 5-д
Меҳнат шароитларини таъминлаш — хавфсиз шароит яратиш (с); ишга қабул қилиш — меҳнат шартномаси тузилиши (а); меҳнатга ҳақ тўлаш — тўлов белгилаш (б); ҳар йилги меҳнат таътили — иш ўрни ва ўртача ҳақ сақланган дам олиш даври (э); меҳнат низолари — ҳуқуқий келишмовчиликлар (д).
1) иш берувчи ташаббуси; 2) ходимнинг бевосита раҳбарининг талабномаси; 3) касаба уюшмаси қўмитасининг илтимосномаси; 4) туман, шаҳар прокурорининг ташаббуси.
- А) 1, 2
- Б) 1, 4
- С) 1, 3
- Д) 3, 4
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: С) 1, 3
Интизомий жазо уни қўллаган иш берувчи томонидан ўз ташаббуси билан, шунингдек ходимнинг бевосита раҳбари ёки касаба уюшмаси қўмитасининг илтимосига кўра муддатидан олдин олиб ташланиши мумкин. Прокурор ташаббуси бунга асос бўлмайди. Демак 1, 3.
И. Фалсафа доктори (Достор оф Пҳилосопҳй (ПҳД)) илмий даражасини олишга доир диссертацияни якунлаш учун ҳамда дарсликлар ва ўқув-услубий қўлланмалар яратиш — уч ойгача ижодий таътил берилади.
II. Фан доктори (Достор оф Science (ДСс)) илмий даражасини олишга доир докторлик диссертацияни якунлаш учун — олти ойгача ижодий таътил берилади.
III. Муаллифлар жамоалари томонидан дарсликлар ва ўқув-услубий-қўлланмаларни ёзиш чоғида муаллифлар жамоаси аъзоларига улардан ҳар бирининг алоҳида ёзма аризага мувофиқ ижодий таътил берилади.
- А) И-тўғри; II-тўғри; III-нотўғри
- Б) И-тўғри; II-нотўғри; III-тўғри
- С) И-нотўғри; II-тўғри; III-тўғри
- Д) И-тўғри; II-тўғри; III-тўғри
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: А) И-тўғри; II-тўғри; III-нотўғри
И ва II TO'G'RI: Меҳнат кодексининг 387-моддасига кўра фалсафа доктори (ПҳД) диссертациясини якунлаш ҳамда дарслик ва ўқув-услубий қўлланмалар яратиш учун уч ойгача, фан доктори (ДСс) диссертациясини якунлаш учун эса олти ойгача ижодий таътил берилади. III NOTO'G'RI: шу моддага кўра дарслик ёки ўқув-услубий қўлланма муаллифлар жамоаси томонидан ёзилаётган бўлса, ижодий таътил жамоа аъзоларидан фақат BIRIGA ва муаллифлар жамоасининг BARCHA A'ZOLARI IMZOLAGAN ёзма ариза асосида берилади — ҳар бир аъзога алоҳида аризаси бўйича эмас. Демак И-тўғри; II-тўғри; III-нотўғри.
1) қасддан зарар етказилганда; 2) алкоголли ичимликдан, гиёҳвандлик ёки токсик модда таъсиридан маст ҳолатда зарар етказилганда; 3) фуқаровий ҳуқуқбузарлик натижасида зарар етказилганда, агар бу тегишли давлат органи ёки суд томонидан аниқланган бўлса; 4) ходим меҳнат мажбуриятларини аъло даражада бажариб зарар етказилганда; 5) маъмурий ҳуқуқбузарлик натижасида зарар етказилганда, агар бу тегишли давлат органи ёки суд томонидан аниқланган бўлса; 6) жиноий сирларини ошкор қилганда.
- А) 1, 2, 3
- Б) 4, 5, 6
- С) 1, 3, 5
- Д) 3, 4, 6
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Д) 3, 4, 6
Меҳнат кодексининг 342-моддаси ходимнинг тўлиқ моддий жавобгарлиги асосларини санайди: зарар қасддан етказилганда (1), маст ҳолатда етказилганда (2), жиноят ёки MA'MURIY ҳуқуқбузарлик натижасида етказилганда, агар буни тегишли давлат органи ёки суд аниқлаган бўлса (5), шунингдек давлат сири ёки қонун билан қўриқланадиган бошқа сир ошкор қилинганда. Демак асос BO'LMAYDIGANLAR — 3, 4 ва 6: «фуқаровий ҳуқуқбузарлик» (3) бу рўйхатда йўқ; меҳнат мажбуриятини аъло даражада бажариб зарар етказиш (4) умуман айбли қилмиш эмас; «жиноий сирлар» (6) деган тушунча қонунда мавжуд эмас — қонун давлат сири ва қонун билан қўриқланадиган бошқа сирларни назарда тутади.
- А) қирқ саккиз календар куни
- Б) эллик икки иш куни
- С) ўттиз олти иш куни
- Д) эллик олти календар куни
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Д) эллик олти календар куни
Бир иш йили учун бериладиган асосий ва қўшимча таътилларнинг умумий давомийлиги жами эллик олти календар кунидан ошиб кетмаслиги керак. Демак тўғри жавоб — эллик олти календар куни.
И. Иш куни (смена) давомида дам олиш ва овқатланиш учун танаффус.
II. Ҳар кунги (сменалар оралиғидаги) дам олишнинг давомийлиги
III. Дам олиш кунлари (ҳар ҳафталик узлуксиз дам олиш)
а) беш кунлик иш ҳафтасида икки дам олиш куни, олти кунлик иш ҳафтасида бир дам олиш куни; б) ўн икки соатдан кам бўлиши мумкин эмас; с) кўпи билан икки соат ва камида ўттиз дақиқа; д) ўн тўрт соатдан кам бўлиши мумкин эмас; э) кўпи билан бир соат ва камида ўттиз дақиқа; ф) ўн икки соатдан кўп бўлиши мумкин эмас.
- А) И-а, II-б, III-с
- Б) И-с, II-б, III-а
- С) И-с, II-ф, III-а
- Д) И-э, II-ф, III-а
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Б) И-с, II-б, III-а
Меҳнат кодексининг 204-моддасига кўра иш куни (смена) давомида дам олиш ва овқатланиш учун танаффус кўпи билан икки соат ва камида ўттиз дақиқа бўлади (И-с). 206-моддага кўра ҳар кунги, яъни сменалар оралиғидаги дам олишнинг давомийлиги ўн икки соатдан кам бўлиши мумкин эмас (II-б). 207-моддага кўра эса ходимларга ҳар ҳафталик узлуксиз дам олиш берилади: беш кунлик иш ҳафтасида икки дам олиш куни, олти кунлик иш ҳафтасида бир дам олиш куни (III-а). Демак тўғри жавоб — И-с, II-б, III-а.
Бу — мавзунинг очиқ намуна қисми. Тўлиқ банк, вақт режими, таҳлил ва хатолар устида ишлаш — тест режимида.
