Меҳнат кодекси — тест саволлари жавоблари билан
1) ходимнинг ҳарбий ёки муқобил хизматга чақирилганлиги; 2) ходимнинг малакаси етарли бўлмаганлиги сабабли эгаллаб турган лавозимига ёки бажараётган ишига мувофиқ эмаслиги; 3) ходимнинг айбли ҳаракатлари (ҳаракацизлиги) муносабати билан; 4) ташкилотни тугатиш ёки иш берувчи бўлган якка тартибдаги тадбиркор фаолиятини тугатиш тўғрисидаги суд қарорининг қонуний кучга кирганлиги.
- А) 1, 3
- Б) 1, 4
- С) 2, 3
- Д) 2, 4
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Б) 1, 4
Тўғри жавоб: Б. Меҳнат кодексининг 168-моддасида "тарафларнинг хоҳиш-иродасига боғлиқ бўлмаган ҳолатларга кўра бекор қилиш асослари" рўйхатида "ходимнинг ҳарбий ёки муқобил хизматга чақирилганлиги" (1-банд) ва "ташкилотни тугатиш ёки...тадбиркор фаолиятини тугатиш тўғрисидаги суд қарорининг қонуний кучга кирганлиги" (6-банд) аниқ саналган. Нега бошқалари эмас: "малакаси етарли эмаслиги" ва "айбли ҳаракатлари" иш берувчи ташаббуси ёки ходимнинг айби асосидаги бекор қилиш турларига киради, "тарафлар иродасига боғлиқ бўлмаган" тоифага кирмайди ва 168-модда рўйхатида йўқ.
1) Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги; 2) Ишсизликдан ҳимоя қилиш агентлиги; 3) республика ва маҳаллий даражадаги касаба уюшмалари; 4) Қорақалпоғистон Республикаси Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги ҳамда вилоятлар ва Тошкент шаҳар камбағалликни қисқартириш ва бандлик бош бошқармалари.
- А) 1, 3
- Б) 1, 4
- С) 2, 3
- Д) 2, 4
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Б) 1, 4
Тўғри жавоб: Б. 577-моддага кўра жамоавий меҳнат низоларини тартибга солиш бўйича давлат органлари - Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги (1-банд) ҳамда Қорақалпоғистон Республикаси вазирлиги ва вилоят/Тошкент бош бошқармалари (4-банд). Нега бошқалари эмас: Ишсизликдан ҳимоя қилиш агентлиги (2) моддада давлат органи сифатида саналмаган; касаба уюшмалари (3) аксинча низонинг бир тарафи, тартибга солувчи орган эмас.
И. Меҳнатга оид ҳуқуқий муносабатларда вояга етмаганлар катта ёшдаги ходимлар билан тенглашган тартибдаги ҳуқуқдан бўладилар.
II. Болалар учун иш ҳақи, иш вақтидан ташқари ишларга ва дам олиш кунларидаги ишларга жалб қилинмаслиги лозим.
III. Ўн беш ёшга тўлган болалар ота-онасидан бирининг ёки уларнинг ўрнини босувчи шахснинг ёзма равишдаги розилиги билан ишга қабул қилинади.
- А) И-тўғри; II-нотўғри; III-тўғри
- Б) И-нотўғри; II-тўғри; III-нотўғри
- С) И-нотўғри; II-тўғри; III-тўғри
- Д) И-тўғри; II-тўғри; III-тўғри
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: С) И-нотўғри; II-тўғри; III-тўғри
Тўғри жавоб: С) И-нотўғри; II-тўғри; III-тўғри. (Жавоб муаллиф калити ва манба расми бўйича қайта текширилди; Меҳнат кодекси — вояга етмаганлар меҳнати.)
1) меҳнат шароитларини таъминлаш;
2) ишга қабул қилиш;
3) меҳнатга ҳақ тўлаш ва иш ҳақи;
4) ҳар йилги меҳнат таътили;
5) меҳнат муносабатларига оид низолар.
а) иш берувчи ва ходим ўртасидаги меҳнат шартномасини тузилишга оид муносабатлар; б) меҳнатга ҳақ тўлаш, ходимга унинг меҳнати учун тўлов белгилаш ва уларни амалга оширишга оид муносабатлар; с) иш берувчи ходимлар учун хавфсиз ва қулай меҳнат шароитларини яратиб беришига оид муносабатлар; д) иш берувчи ва ходим ўртасида юзага келадиган турли ҳуқуқий келишмовчиликлар; э) меҳнат қобилиятини тиклаш учун иш ўрни ҳамда ўртача иш ҳақи сақлаб қолинган ҳолда ходим ишдан озод этиладиган даврдаги муносабатлар.
- А) 1-с, 2-б, 3-а, 4-э, 5-д
- Б) 1-а, 2-с, 3-б, 4-э, 5-д
- С) 1-с, 2-а, 3-б, 4-д, 5-э
- Д) 1-с, 2-а, 3-б, 4-э, 5-д
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Д) 1-с, 2-а, 3-б, 4-э, 5-д
Муаллиф калитига кўра тўғри жавоб — 1-с, 2-а, 3-б, 4-э, 5-д: меҳнат шароитларини таъминлаш — хавфсиз шароит яратиш (с); ишга қабул қилиш — меҳнат шартномаси тузилиши (а); меҳнатга ҳақ тўлаш — тўлов белгилаш (б); ҳар йилги меҳнат таътили — иш ўрни ва ўртача ҳақ сақланган дам олиш даври (э); меҳнат низолари — ҳуқуқий келишмовчиликлар (д).
Интизомий жазо …а) дан кечиктирмай қўлланилади, тафтиш ёки молия-хўжалик фаолиятини текшириш ёхуд аудиторлик текшируви натижаларига кўра эса, у содир этилган кундан эътиборан …б) дан кечиктирмай қўлланилиши мумкин.
- А) а-2, б-3
- Б) а-1, б-4
- С) а-1, б-2
- Д) а-3, б-4
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Б) а-1, б-4
Интизомий жазо қилмиш аниқлангандан кейин дарҳол, бироқ аниқланган кундан эътиборан бир ойдан кечиктирмай қўлланилади; тафтиш/молия-хўжалик текшируви ёки аудиторлик натижаларига кўра эса содир этилган кундан эътиборан икки йилдан кечиктирмай қўлланилиши мумкин. Демак а — «1 ой», б — «2 йил» (а-1, б-2 эмас; муаллиф калити Б = а-1, б-4 рақамланишига кўра тўғри).
1) иш берувчи ташаббуси; 2) ходимнинг бевосита раҳбарининг талабномаси; 3) касаба уюшмаси қўмитасининг илтимосномаси; 4) туман, шаҳар прокурорининг ташаббуси.
- А) 1, 2
- Б) 1, 4
- С) 1, 3
- Д) 3, 4
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: С) 1, 3
Интизомий жазо уни қўллаган иш берувчи томонидан ўз ташаббуси билан, шунингдек ходимнинг бевосита раҳбари ёки касаба уюшмаси қўмитасининг илтимосига кўра муддатидан олдин олиб ташланиши мумкин. Прокурор ташаббуси бунга асос бўлмайди. Демак 1, 3.
И. Фалсафа доктори (Достор оф Пҳилосопҳй (ПҳД)) илмий даражасини олишга доир диссертацияни якунлаш учун ҳамда дарсликлар ва ўқув-услубий қўлланмалар яратиш — уч ойгача ижодий таътил берилади.
II. Фан доктори (Достор оф Science (ДСс)) илмий даражасини олишга доир докторлик диссертацияни якунлаш учун — олти ойгача ижодий таътил берилади.
III. Муаллифлар жамоалари томонидан дарсликлар ва ўқув-услубий-қўлланмаларни ёзиш чоғида муаллифлар жамоаси аъзоларига улардан ҳар бирининг алоҳида ёзма аризага мувофиқ ижодий таътил берилади.
- А) И-тўғри; II-тўғри; III-нотўғри
- Б) И-тўғри; II-нотўғри; III-тўғри
- С) И-нотўғри; II-тўғри; III-тўғри
- Д) И-тўғри; II-тўғри; III-тўғри
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: А) И-тўғри; II-тўғри; III-нотўғри
ПҳД диссертацияси ва дарслик/ўқув-услубий қўлланма яратиш учун ижодий таътил тўғри (И), ДСс докторлик диссертацияси учун ҳам ижодий таътил тўғри (II). III бандда муддат ва берилувчи шахслар нотўғри кўрсатилган, демак III нотўғри. Тўғри жавоб — И-тўғри, II-тўғри, III-нотўғри.
1) қасддан зарар етказилганда; 2) алкоголли ичимликдан, гиёҳвандлик ёки токсик модда таъсиридан маст ҳолатда зарар етказилганда; 3) фуқаровий ҳуқуқбузарлик натижасида зарар етказилганда, агар бу тегишли давлат органи ёки суд томонидан аниқланган бўлса; 4) ходим меҳнат мажбуриятларини аъло даражада бажариб зарар етказилганда; 5) иқтисодий ҳуқуқбузарлик натижасида зарар етказилганда, агар бу тегишли давлат органи ёки суд томонидан аниқланган бўлса; 6) жиноий сирларини ёки қонун билан қўриқланадиган бошқа сирни ташкил этувчи маълумотлар ошкор қилинганда.
- А) 1, 2, 3
- Б) 4, 5, 6
- С) 1, 3, 5
- Д) 3, 4, 6
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Д) 3, 4, 6
Тўлиқ моддий жавобгарликка асос бўлмайдиган бандларни топиш сўралган. Меҳнат мажбуриятини «аъло даражада бажариб» зарар етказиш (4) жавобгарлик асоси эмас; фуқаровий (3) эмас, жиноий ҳуқуқбузарлик жавобгарлик туғдиради, шу боис муаллиф калитига кўра тўғри қатор — 3, 4, 6.
- А) қирқ саккиз календар куни
- Б) эллик икки иш куни
- С) ўттиз олти иш куни
- Д) эллик олти календар куни
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Д) эллик олти календар куни
Бир иш йили учун бериладиган асосий ва қўшимча таътилларнинг умумий давомийлиги жами эллик олти календар кунидан ошиб кетмаслиги керак. Демак тўғри жавоб — эллик олти календар куни.
И. Иш куни (смена) давомида дам олиш ва овқатланиш учун танаффус.
II. Ҳар кунги (сменалар оралиғидаги) дам олишнинг давомийлиги
III. Дам олиш кунлари (ҳар ҳафталик узлуксиз дам олиш)
а) беш кунлик иш ҳафтасида икки дам олиш куни, олти кунлик иш ҳафтасида бир дам олиш куни; б) ўн икки соатдан кам бўлиши мумкин эмас; с) кўпи билан икки соат ва камида ўттиз дақиқа; д) ўн тўрт соатдан кам бўлиши мумкин эмас; э) кўпи билан бир соат ва камида ўттиз дақиқа; ф) ўн икки соатдан кўп бўлиши мумкин эмас.
- А) И-а, II-б, III-с
- Б) И-с, II-б, III-а
- С) И-с, II-ф, III-а
- Д) И-э, II-ф, III-а
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Б) И-с, II-б, III-а
Тўғри жавоб: Б) И-с, II-б, III-а. (Жавоб муаллиф калити ва манба расми бўйича қайта текширилди; Меҳнат кодекси, 204, 206, 207-моддалар.)
Бу — мавзунинг очиқ намуна қисми. Тўлиқ банк, вақт режими, таҳлил ва хатолар устида ишлаш — тест режимида.