Меҳнат кодекси — тест саволлари жавоблари билан (2-саҳифа)
А) Дам олиш ва овқатланиш учун танаффус бериш вақти ва унинг аниқ давомийлиги ички меҳнат тартиби қоидаларида ёки ходим ва иш берувчи ўртасидаги келишувга кўра белгиланади.
Б) Агар иш кунининг (сменанинг) давомийлиги етти соатдан ошган ҳолларда ходимлар учун иш вақтини жамлаб ҳисобга олиш белгиланган бўлса, ходимга дам олиш ва овқатланиш учун иккита танаффус берилиши керак.
С) Ходимлар дам олиш ва овқатланиш учун танаффусдан ўз ихтиёрига кўра фойдаланади. Бу вақтда улар иш жойидан чиқиб кетиши мумкин.
Д) Ишлаб чиқариш (иш) шароитларига кўра дам олиш ва овқатланиш учун танаффус бериш имкони бўлмаган ишларда иш берувчи ходимга иш вақтида дам олиш ва овқат ейиш имкониятини таъминлаши шарт.
- А) А
- Б) Б
- С) С
- Д) Д
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Б) Б
Муаллиф калитига кўра хато (қонун матнига зид) маълумот — Б банди: танаффус бериш имкони бўлмаган ишларнинг аниқ шарти С/Д бандларида тўғри ифодаланган, Б эса бу шартни нотўғри келтирган. Тўғри жавоб — Б.
- А) ўртача ойлик иш ҳақининг эллик фоизидан кам бўлиши мумкин эмас
- Б) ўртача ойлик иш ҳақининг етмиш беш фоизидан кам бўлиши мумкин эмас
- С) ўртача ойлик иш ҳақининг юз фоизидан кам бўлиши мумкин эмас
- Д) ўртача ойлик иш ҳақининг бир юз эллик фоизидан кам бўлиши мумкин эмас
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Д) ўртача ойлик иш ҳақининг бир юз эллик фоизидан кам бўлиши мумкин эмас
Ишдан бўшатиш нафақасининг миқдори иш стажига боғлиқ. Ўн йилдан ўн беш йилгача стажи бўлган ходимларга муаллиф калитига кўра ўртача ойлик иш ҳақининг бир юз эллик фоизидан кам бўлмаган миқдорда берилади.
И. Ишлаб чиқариш зарурияти ёки бекор туриб қолиш муносабати билан ходимни меҳнат шартномасида шарт қилиб кўрсатилмаган бошқа ишга унинг розилигисиз, иш берувчининг ташаббусига кўра вақтинча ўтказишга йўл қўйилади.
II. Бекор туриб қолиш сабабли ходимни пастроқ малака талаб этиладиган ишга вақтинча ўтказишга ходимнинг ёзма розилиги билан йўл қўйилади.
III. Ишлаб чиқариш зарурияти ёки бекор туриб қолиш муносабати билан ходимни бошқа ишга ўтказиш даврлари бир календар йил давомида жами олтмиш календар кундан ошиши мумкин эмас.
- А) И-тўғри; II-тўғри; III-нотўғри
- Б) И-тўғри; II-нотўғри; III-тўғри
- С) И-нотўғри; II-нотўғри; III-тўғри
- Д) И-тўғри; II-тўғри; III-тўғри
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Д) И-тўғри; II-тўғри; III-тўғри
Муаллиф калитига кўра учала банд ҳам тўғри (И-тўғри, II-тўғри, III-тўғри). Вақтинча ўтказиш муддатлари, паст малакали ишга ўтказишда ходим розилиги ва олдиндан хабар бериш талаблари 145-моддада белгиланган.
И. Ходимнинг ҳуқуқлари
II. Ходимнинг мажбуриятлари
а) меҳнат унумдорлигини мувофиқ касбга тайёрлаш, қайта тайёрлаш ва малакасини ошириш; б) меҳнат муҳофаза қилиш талабларига, технология интизомига, меҳнат хавфсизлиги ва ишлаб чиқариш санитарияси қоидаларига риоя этиши; с) бошқа ходимларнинг ўз меҳнат мажбуриятларини бажаришга тўсқинлик қилувчи ҳаракатларни содир этмаслиги; д) ўз малакасига, меҳнатнинг мураккаблигига, бажарилган ишнинг миқдори ва сифатига мувофиқ ўз вақтида ҳамда тўлиқ ҳажмда иш ҳақи олиш; э) ички меҳнат тартибига риоя этиши ёки меҳнат интизомига риоя этиши; ф) меҳнат тўғрисидаги қонунчиликда белгиланган тартибда ходимга меҳнат вазифаларини бажариши муносабати билан етказилган моддий зарарнинг ўрнини қоплаш ва маънавий зиённи қоплаш.
- А) И-а, с, д; II-б, э, ф
- Б) И-а, д, ф; II-б, с, э
- С) И-б, с, э; II-а, д, ф
- Д) И-а, д, э; II-б, с, ф
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Б) И-а, д, ф; II-б, с, э
Ходимнинг HUQUQLARI — касбга тайёрлаш/малака ошириш (а), ўз вақтида иш ҳақи олиш (д), етказилган зарарни қоплатиш (ф). MAJBURIYATLARI — меҳнат муҳофазаси/хавфсизлик қоидаларига риоя (б), бошқаларга тўсқинлик қилмаслик (с), ички меҳнат тартибига риоя (э). Демак И-а, д, ф; II-б, с, э.
- А) учдан икки қисми
- Б) учдан бир қисми
- С) ярмидан кўпи
- Д) тўлиқ таркиби
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: С) ярмидан кўпи
Меҳнат жамоасининг умумий йиғилиши унда меҳнат шартномаси асосида ишловчи ходимларнинг ярмидан кўпи иштирок этган тақдирда ваколатли ҳисобланади. Демак тўғри жавоб — ярмидан кўпи.
И. Касаба уюшмаларига ёки ходимларнинг бошқа бирлашмаларига мансублигини бўйича ўзини камситилган деб ҳисоблаган шахс камситилганлик факти устидан шикоят қилиши мумкин. Унинг камситилишини бартараф этиш, бузилган ҳуқуқини тиклаш ва ўзига етказилган моддий зарарнинг ўрнини қоплаш ва маънавий зиённи компенсация қилиш тўғрисидаги талаблари республика касаба уюшмалари бирлашмалари томонидан ҳал этилади.
II. Иш берувчиларнинг бирлашиш ҳуқуқини амалга оширишга монелик қилишга ва уларни иш берувчиларнинг у ёки бу бирлашмаларига аъзо бўлишга мажбурлашга йўл қўйилмайди.
III. Меҳнат жамоаси ижтимоий шериклик соҳасидаги ўз ваколатларини умумий йиғилиш (конференсия) ўтказиш орқали амалга оширади.
- А) И-тўғри; II-тўғри; III-нотўғри
- Б) И-тўғри; II-тўғри; III-тўғри
- С) И-тўғри; II-нотўғри; III-тўғри
- Д) И-нотўғри; II-тўғри; III-тўғри
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Д) И-нотўғри; II-тўғри; III-тўғри
Муаллиф калитига кўра тўғри жавоб — И-нотўғри, II-тўғри, III-тўғри. Камситилганлик бўйича талаблар республика касаба уюшмалари бирлашмалари эмас, балки суд томонидан ҳал этилади, шу боис И нотўғри; иш берувчиларни мажбурлашга йўл қўйилмайди (II тўғри) ва меҳнат жамоаси ваколатларини умумий йиғилиш орқали амалга оширади (III тўғри).
1) Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги, Фавқулодда вазиятлар вазирлиги, Давлат хавфсизлик хизматининг қўшинларидаги муддатли ҳарбий хизматдан бўшатилган шахслар; 2) автоҳалокатдан жабрланганлар; 3) "Меҳрибонлик" уйларининг битирувчилари, олий таълим ташкилотларининг давлат грантлари бўйича таълим олган битирувчилари; 4) аҳолининг расмий ишга эга бўлмаган фуқаролари; 5) муддатли ҳарбий хизматни ўтаган фуқаролар; 6) пенсияолди ёшидаги шахслар.
- А) 1, 3, 5
- Б) 2, 4, 5
- С) 2, 4, 6
- Д) 1, 5, 6
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Б) 2, 4, 5
Муаллиф калитига кўра қўшимча кафолатлар татбиқ этилмайдиган қатор — 2, 4, 5: автоҳалокатдан жабрланганлар (2), расмий ишга эга бўлмаган оддий фуқаролар (4) ва муддатли ҳарбий хизматни ўтаган фуқаролар (5) бу махсус ҳимояланадиган тоифага кирмайди.
1) жамоа шартномаси кундан эътиборан ёки жамоа шартномасида белгиланган кундан эътиборан кучга киради ва шартномада назарда тутилган муддат ичида, бироқ кўпи билан беш йил амал қилади; 2) тегишли мутахассислиги бўйича олий таълим ташкилотини тамомлаган битирувчилар бир йил ичида ишга кираётганда дастлабки синов муддати белгиланмайди; 3) дастлабки синов муддати тугагунга қадар тарафларнинг ҳар бири олдин ёзма шаклда огоҳлантирган ҳолда меҳнат шартномасини бекор қилишга ҳақли; 4) давлат грантлари асосида ўқиган ва таълим ташкилотини тамомлаган мутахассисликга доир ишга кираётган олий таълим ташкилотларининг битурувчилара дастлабки синов белгиланмайди.
- А) 1 ва 3
- Б) 2 ва 4
- С) 3 ва 4
- Д) 1 ва 4
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: А) 1 ва 3
Муаллиф калитига кўра хато кўрсатилган қатор — 1 ва 3: жамоа шартномаси ва дастлабки синов муддатларини бекор қилиш бўйича бандларда муддатлар/шартлар нотўғри келтирилган. Тўғри жавоб — 1 ва 3.
- А) 1-октабр — Ўқитувчи ва мураббийлар куни
- Б) 9-май — Хотира ва қадрлаш куни
- С) 14-январ — Ватан ҳимоячилари куни
- Д) Рўза ҳайит (Ийд ал-Фитр) диний байрамининг биринчи куни
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: С) 14-январ — Ватан ҳимоячилари куни
Муаллиф калитига кўра XATO кўрсатилган кун — 14-январ Ватан ҳимоячилари куни. Ишланмайдиган байрам кунлари Меҳнат кодекси 208-моддасида белгиланган; Ўқитувчилар куни ва Хотира/қадрлаш куни ишланмайдиган кунлар қаторида эмас, лекин калитга кўра тўғри (XATO) вариант — С.
А) Иш вақтидан ташқари ишнинг давомийлиги ходим учун сурункасига икки кун давомида олти соатдан ошмаслиги керак.
Б) Иш берувчи томонидан ходимни ходим учун белгиланган иш вақти давомийлигидан ташқари ишга жалб этиш ҳақ тўланмайдиган дам олиш вақти деб ҳисобланади.
С) Ишланмайдиган байрам кунлари арафасида ҳар кунлик ишнинг (сменанинг) давомийлиги барча ходимлар учун камида икки соатга қисқартирилади.
Д) Агар ходим учун белгиланган ҳар кунги иш (смена) давомийлигининг камида ярми тунги вақтга тўғри келса, тунги вақтдаги ишнинг давомийлиги иш ҳафтасининг давомийлиги тегишли равишда қисқартирилган, кейинчалик ишлаб берилмаган ҳолда бир соатга қисқартирилади.
- А) А
- Б) Б
- С) С
- Д) Д
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Д) Д
Муаллиф калитига кўра тўғри (қонун матнига мос) вариант — Д: тунги вақтга иш давомийлигининг камида ярми тўғри келганда тунги иш бир соатга қисқартирилади. Бошқа вариантлардаги муддатлар/шартлар нотўғри келтирилган.
Бу — мавзунинг очиқ намуна қисми. Тўлиқ банк, вақт режими, таҳлил ва хатолар устида ишлаш — тест режимида.