Мулти-level: даража ўртача баллдан чиқади, Б2 учун 51 балл етади
Мулти-level имтиҳонида даража битта рақамдан чиқади: тўрт бўлим балининг ўртачаси. Ҳар бўлим 75 баллгача баҳоланади. Ўртача 38 дан 50 гача бўлса Б1, 51 дан 64 гача Б2, 65 ва ундан юқори С1 берилади. 37 ва ундан паст бўлса сертификат берилмайди.
Бу шкала 2023-йил мартдан амалда ва агентлик сайтида расмий ҳужжат сифатида туради. 2025-йил октабрдан ёзиш бўлими бутунлай янги форматга ўтди: икки эмас, уч топшириқ, ҳар бири 0 дан 6 баллгача. Қуйида ҳар бўлим қандай баҳоланиши, расмий намуналар ва ҳисоблаш мисоли.
Даража жадвали: ўртача балл нимани беради
| Даража | Тўрт бўлим ўртачаси | Тинглаш ва ўқишда тахминан нечта тўғри (35 тадан) |
|---|---|---|
| С1 | 65–75 | 28–35 |
| Б2 | 51–64 | 18–27 |
| Б1 | 38–50 | 10–17 |
| Б1 дан паст (сертификат йўқ) | 0–37 | 0–9 |
Бу жадвални Билим ва малакаларни баҳолаш агентлигининг Илмий-методик кенгаши 2023-йил 16-мартда тасдиқлаган. Ундан олдин шкала бошқача эди, шунинг учун 2022-йилги маслаҳатлар ишламайди. Учинчи устун тахминий: тинглаш ва ўқишда нечта тўғри жавоб қайси даражага тушишини кўрсатади. Аниқ балл эса саволларнинг қийинлигига қараб ўзгаради, пастда тушунтирамиз. Даража ДТМ тестида неча балл бериши CEFR саҳифасида ҳисоблаб қўйилган: Б2 ва ундан юқори максимал, Б1 унинг 75 фоизи.
Тинглаб тушуниш ва ўқиш: 35 савол, лекин 35 балл эмас
Ҳар иккала бўлимда 35 та савол, ҳар савол бир балл. Лекин натижа «нечта тўғри топдингиз» эмас. Агентлик халқаро Расч усулини қўллайди: аввал сизнинг қобилият кўрсаткичингиз ҳисобланади, кейин у гуруҳдаги ўртача ва тарқоқлик билан солиштирилиб стандарт шкалага ўтказилади. Формула содда: стандарт балл = 50 + 10 × (сизнинг кўрсаткичингиз ўртачадан неча тарқоқлик узоқда). Ўртача талабгор 50 балл олади. Ўртачадан 2,5 тарқоқлик ва ундан юқори ҳамма натижа 75 балл ҳисобланади, чунки тестда С2 даражасидаги саволлар йўқ.
Амалда бу шуни билдиради: қийин вариантда 20 та тўғри жавоб осон вариантдаги 20 тадан кўпроқ балл беради. Шунинг учун жадвалдаги «18–27 тўғри жавоб Б2» фақат мўлжал. Тинглашда ҳар матн икки марта эшиттирилади, бўлим 45 дақиқа, жавобларни варақага кўчириш учун 10 дақиқа қўшимча берилади. Ўқиш 60 дақиқа, қўшимча вақт йўқ.
Ёзиш: 2025-йил октабрдан уч топшириқ
Бу энг катта ўзгариш. Агентлик 2025-йил 8-июлда янги форматни эълон қилди, августда синовдан ўтказди ва октабрдан имтиҳонга киритди. Илгари икки топшириқ бор эди: 100–150 ва 200–250 сўз. Энди учта:
| Топшириқ | Нима ёзасиз | Ҳажм | Қайси даражага мўлжалланган |
|---|---|---|---|
| 1.1 | Дўстингизга норасмий хат (электрон хатга жавоб) | 50 та сўз | Б1 |
| 1.2 | Хат муаллифига расмий жавоб хати | 120–150 сўз | Б2 |
| 2 | Онлайн мунозарага пост: блог, форум ёки журнал мақоласи | 180–200 сўз | С1 |
Биринчи қисмда сизга битта электрон хат берилади, масалан спорт клуби бир ойга ёпилиши ҳақида. Шу хатга жавобан икки матн ёзасиз: дўстга қисқа ва расмий шахсга тўлиқ. Иккинчи қисмда тил ўрганувчилар мунозарасига пост ёзасиз, масалан «катта шаҳарда яшаш яхшими ёки кичик шаҳарда». Бутун бўлимга 60 дақиқа. Расмий намуналар агентлик сайтининг «Чет тилидан миллий сертификат» бўлимида, инглиз, немис, франсуз, араб ва турк тиллари учун.
Ҳар топшириқ алоҳида, 0 дан 6 баллгача баҳоланади. Эксперт бешта нарсага қарайди: топшириқ тўлиқ бажарилганми, грамматика, сўз бойлиги, матн яхлитлиги ва боғловчилар, имло ва тиниш белгилари. Услуб ҳам ҳисобга олинади: дўстга «Деар Сир» деб ёзсангиз ёки менежерга «Ҳи», балл тушади. Уч топшириқ бали йиғилади ва стандарт баллга айлантирилади. Агентликнинг инглиз тили намунасида икки талабгор шундай баҳоланган:
| Расмий намуна | 1.1 | 1.2 | 2 | Йиғинди | Стандарт балл | Даража |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1-талабгор | 4 | 2 | 2 | 8 | 47 | Б1 |
| 2-талабгор | 5 | 3 | 4 | 12 | 61 | Б2 |
Биринчи талабгор дўстга хатни яхши ёзган (4), лекин расмий хатда услубни ушлаб туролмаган ва мунозара постида позицияси ноаниқ бўлган (2 ва 2). Иккинчиси расмий хатда саволларнинг ҳаммасига жавоб бермаган (3), постда эса мураккаб гаплар ишлатган, лекин фикри аниқ эмас (4). Эксперт изоҳларида энг кўп учрайдиган гап: «грамматика ва сўз танлашдаги хатолар тушунишга халақит беради». Хато тушунишга халақит бермаса, 3–4 балл; халақит берса 2.
Эски намуна билан тайёрланманг. Интернетдаги «Таск 1 150 сўз, Таск 2 250 сўз» шаблонлари 2025-йил октабргача эди. Ҳозир 50 сўзлик норасмий хат алоҳида баҳоланади. Уни 120 сўз қилиб ёзсангиз, ҳажм шарти бузилади. Вазирлар Маҳкамаси регламентининг матнида ҳали эски икки топшириқ ёзилган, лекин регламентнинг ўзи агентликка форматни хорижий тажрибадан келиб чиқиб ўзгартириш ҳуқуқини берган.
Талабгорнинг билими қайси даражага мос келишини аниқлаш учун тестнинг 4 бўлими бўйича ўртача балл ҳисобланади ва якуний натижалар қуйидаги шкала бўйича эълон қилинади: С1 — 65–75, Б2 — 51–64, Б1 — 38–50, Б1 дан қуйи — 0–37.Билим ва малакаларни баҳолаш агентлиги, кўп даражали тест формати учун баҳолаш мезонлари, 16-март 2023
Гапириш: уч тур топшириқ, битта умумий баҳо
Гапириш бўлими 15 дақиқа атрофида ва уч турдаги топшириқдан иборат: ўзингиз ҳақингизда саволлар, берилган мавзуда узлуксиз гапириш ва фикрни асослаш. Ёзишдан фарқи: ҳар топшириққа алоҳида балл қўйилмайди, экспертлар бутун суҳбатга битта умумлашган баҳо беради. Бир неча эксперт баҳоласа, уларнинг ўрта арифметиги олинади ва 75 баллик шкалага ўтказилади. Инглиз, араб ва турк тилларида гапириш алоҳида кунда ўтади, немис ва франсуз тилида ҳаммаси компютерда бир кунда. Саналар йил охиригача жадвалда.
Агентликнинг расмий видеоси (2023): кўп даражали тизимда гапириш кўникмаси қандай баҳоланади.
Мисол: икки талабгор, бир хил тинглаш ва ўқиш
| Бўлим | Дилшод | Мадина |
|---|---|---|
| Тинглаб тушуниш | 60 | 60 |
| Ўқиш | 55 | 55 |
| Ёзиш | 47 | 40 |
| Гапириш | 52 | 44 |
| Ўртача | 53,5 | 49,75 |
| Даража | Б2 | Б1 |
Дилшод ва Мадина тинглаш ва ўқишда бир хил балл олган. Фарқ ёзиш ва гапиришда. Дилшоднинг ўртачаси 53,5, бу 51 дан юқори, демак Б2. Мадинанинг ўртачаси 49,75, бу 50 дан паст, демак Б1. Икки бўлимда жами 15 балл фарқ даражани ўзгартирди.
Хулоса: битта кучли бўлим иккинчи бўлимдаги йиқилишни ҳар доим ҳам қопламайди, ҳисоб ўртача бўйича. ДТМ учун бу фарқ катта: Б2 чет тилидан максимал 93 балл беради, Б1 эса 69,8. Бу ҳақда сертификат билан кириш мақоласида.
Натижа, апелляция ва битта ойда битта тил
Натижа имтиҳон якунланган кундан бир ҳафтадан кечикмай чиқади, бу 2026-йил июлдаги қарор билан белгиланган. Рози бўлмасангиз, имтиҳон ўтказилган кундан уч иш куни ичида my.gov.uz орқали апелляция берасиз. Комиссия икки ҳафтада кўради, иккинчи апелляция йўқ. Битта ойда фақат битта чет тилидан топширасиз. Сертификат QR код билан электрон шаклда my.gov.uz кабинетига келади ва бутун республикада кучга эга. Имтиҳон кунидаги тақиқлар алоҳида мақолада.
Битта чалкашлик бор. Регламентда 60 фоиз қоидаси бор: 120 баллдан 72 дан кам олган талабгор даража шартини бажармаган ҳисобланади. Бу қоида алоҳида даража учун топшириладиган имтиҳонлар учун. Мулти-level форматда эса фақат юқоридаги 75 баллик жадвал ишлайди. 1-сентабрдан хитой, корейс, япон ва яна саккиз тил ҳам мулти-level форматга ўтди, улар ҳақида алоҳида ёзганмиз.
Нима хато кетади: бешта ҳолат
- Битта бўлимга ишониш. Тинглашда 70 олиб, гапиришда 30 олсангиз, ўртача тушиб кетади. Тўрт бўлимни текис тайёрланг.
- Ёзишда ҳажмни бузиш. 50 сўзлик хатни 120 сўз қилиш ёки 180 сўзлик постни 100 сўзда тугатиш топшириқ бажарилмади дегани.
- Услубни аралаштириш. Дўстга расмий, менежерга норасмий ёзиш. Расмий намунада айнан шу учун 2 балл қўйилган.
- «35 дан 28 топсам С1» деб ҳисоблаш. Бу мўлжал, аниқ балл Расч бўйича чиқади ва вариантга боғлиқ.
- Апелляцияни натижадан кейин бошлаш. Муддат натижа кунидан эмас, имтиҳон кунидан уч иш куни.
Тайёргарлик учун: агентлик сайтидаги «Чет тилидан миллий сертификат» бўлимидан ўз тилингиз намунасини юклаб олинг, ёзишни янги уч топшириқли форматда машқ қилинг. Инглиз тили саҳифасида даража ва ДТМ бали ҳисоби бор.
Манба: Билим ва малакаларни баҳолаш агентлиги, «Чет тилини билиш даражасини баҳолаш кўп даражали тест формати учун баҳолаш мезонлари» (Илмий-методик кенгаш, 16.03.2023; uzbmb.uz «Баҳолаш мезонлари» саҳифаси); агентликнинг «Ёзма иш янги формат намунаси» тўплами (api-portal.gov.uz, 13.10.2025: инглиз, немис, франсуз, араб, турк) ва 08.07.2025 эълони; Вазирлар Маҳкамасининг 16.02.2022 даги 73-сон қарори билан тасдиқланган регламент (25–27, 30–32, 37–41, 43-бандлар; 18.12.2024 даги 847-сон ва 29.07.2026 даги 411-сон қарорлар таҳририда); агентлик сайтининг «Намунавий тест топшириқлари» бўлими (янгиланган 03.09.2026). Текширилган сана: 5-сентабр 2026.
