Akademik mobillik: bir semestrni boshqa universitetda o'qish — kimga va qanday
Gʻolibjon Davronov
Qisqacha javob. Akademik mobillik — talabaning kamida bir, ko'pi bilan ikki semestr davomida boshqa (mahalliy yoki xorijiy) universitetda o'qib kelishi. U yerda to'plangan kreditlar o'z OTMingizda tan olinadi — ya'ni semestr yo'qolmaydi. Asosiy shart: ta'lim shakli, kurs va yo'nalish (mutaxassislik) mos bo'lishi kerak, hamda ikki OTM o'rtasida kelishuv shartnomasi bo'lishi shart.
Akademik mobillik nima?
Rasmiy ta'rif — Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 13-sentyabrdagi 578-son qarori, 4-ilova: akademik mobillik — oliy ta'lim tashkiloti talabasining mahalliy (respublika hududidagi) yoki tashqi (xalqaro, xorijiy) boshqa oliy ta'lim tashkilotiga muayyan vaqt mobaynida o'qish maqsadida borishi (yuborilishi).
Bu perevod (o'qishni ko'chirish) emas: siz o'z universitetingiz talabasi bo'lib qolasiz, faqat bir muddat boshqa joyda o'qiysiz va qaytib kelasiz. Dastur bakalavriat va magistratura talabalari uchun ochiq.
Kim ishtirok eta olmaydi?
Nizomning 15-bandi uchta toifani aniq chetlab o'tgan:
- Birinchi kursning birinchi semestridagi talabalar;
- Bitiruvchi kursning so'nggi semestridagi talabalar;
- Kursdan-kursga qolgan talaba — so'nggi o'qigan semestridan keyingi semestrda.
Qolganlar uchun yo'l ochiq. Bundan tashqari, talaba qo'shimcha shartnomalarga muvofiq mobillikda ikkinchi marta ham ishtirok etishi mumkin.
Kreditlar tan olinadimi?
Ha — bu dasturning asosiy ma'nosi. 14-bandga ko'ra, yuboruvchi OTMning o'quv rejasidagi muayyan semestr fanlari bo'yicha mobillik davrida to'plangan kreditlar mos ravishda tan olinadi.
Agar talaba belgilangan kreditlarni to'play olmasa yoki fanlar farqi aniqlansa — rektorning yozma ruxsati bilan o'sha fanlarni o'z universitetida pulli asosda o'zlashtirish mumkin. Kreditlarni tan olish, akademik qarzdorlik va uni yopish shartlarini yuboruvchi OTM rektori belgilaydi.
O'qish tugagach, talaba hamkor OTMdan olgan transkriptni (o'zlashtirilgan kreditlar va baholar hujjati) o'z universitetining o'quv-uslubiy bo'limiga topshiradi.
Ariza qanday yoziladi?
Ariza rektor nomiga, elektron tarzda, kuzgi va bahorgi semestr oxirida beriladi. Unda quyidagilar ko'rsatiladi:
- Talabaning F.I.Sh., fakulteti va guruhi;
- Safardan maqsad;
- Borishi mo'ljallangan joy;
- Muddat (kamida bir semestr, ko'pi bilan ikki semestr);
- Safar bilan bog'liq xarajatlarning moliyalashtirish manbalari.
Ijobiy qaror chiqsa, safarga yuborish hujjatlari belgilangan tartibda rasmiylashtiriladi. Dastur rektorning buyrug'i asosida amalga oshadi.
Qaysi universitetga borish mumkin?
Faqat sizning OTMingiz bilan o'zaro ta'lim kelishuvi imzolangan hamkor universitetga. Shuning uchun birinchi qadam — imkoniyatlar ro'yxatini topish.
Nizomning 9-bandi buni osonlashtiradi: har bir OTM o'z rasmiy veb-saytida akademik mobillik bo'yicha alohida bo'lim yaratishi shart. U yerda hamkor universitetlar, mobillik dasturlari (yo'nalishlar kesimida), ariza topshirish tartibi va muddatlari, yuklanadigan hujjatlar va arizalarni ko'rib chiqish bosqichlari joylashtiriladi hamda muntazam yangilanadi.
Agar universitetingiz saytida bunday bo'lim topilmasa — o'quv-uslubiy bo'lim yoki xalqaro aloqalar bo'limiga murojaat qiling. Xorijiy OTM bilan mobillikni aynan xalqaro aloqalar bo'limi muvofiqlashtiradi.
Talabalar qanday saralanadi?
Saralash shartlarini yuboruvchi va qabul qiluvchi OTM rektorlari alohida belgilaydi. Hisobga olinadigan omillar: talabaning qobiliyatlari, o'zlashtirish ko'rsatkichlari, hamda universitetning imkoniyatlari — moddiy-texnik baza, professor-o'qituvchilar bilan ta'minlanganlik va mobillikning o'quv yuklamasiga ta'siri.
Nizom saralash adolatli, shaffof va manfaatlar to'qnashuvisiz o'tishini rektorlar zimmasiga yuklaydi. Ya'ni tanlov mezonlari oldindan e'lon qilinishi kerak.
Kontrakt va stipendiya nima bo'ladi?
Moliyaviy masalalar — kontrakt to'lovi, stipendiya va boshqa xarajatlar — ikki universitet o'rtasidagi kelishuv shartnomasi shartlariga muvofiq hal qilinadi (16-band). Umumiy qoida yo'q: har bir dasturda alohida belgilanadi, shuning uchun ariza berishdan oldin aynan shu bandni so'rab aniqlang.
Nega bu foydali?
Nizomda dasturning maqsadlari sanab o'tilgan: yetakchi ilmiy maktablar shakllangan universitetlarda o'qish imkoniyati, bilim sifatini oshirish, boshqa hududda tahsil olish zarurati bo'lganlarga sharoit, xorijiy va mahalliy ta'lim tizimlari tajribasi bilan tanishish, mutaxassislik bo'yicha amaliy ko'nikma olish.
Amaliy tomondan: transkriptda boshqa universitet nomi paydo bo'ladi, xorijiy dasturlarda til amaliyoti va aloqalar shakllanadi — bularning hammasi magistratura va ish topishda ustunlik beradi. Magistraturaga qabul endi diplom o'rtacha bali bo'yicha o'tishini hisobga olsak, kreditlarni yo'qotmasdan tajriba orttirish ayniqsa qimmatli.
Manba: O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 13-sentyabrdagi 578-son qarori, 4-ilova — "Oliy ta'lim tashkilotlari talabalarining akademik mobilligini tashkil etish tartibi to'g'risida nizom": lex.uz/uz/docs/-7726569.
