Arizachilar 33 foizga kamaydi, lekin o'tish bali 12,8 ballga oshdi
Gʻolibjon Davronov
Ikkita raqam bir-biriga zid tuyuladi. Bu yil bakalavriatga ariza berganlar soni uch yil oldingiga nisbatan 33 foizga kamaydi. Ayni paytda o'rtacha o'tish bali oshdi: grant bo'yicha 121,8 dan 134,6 ga. Kamroq odam topshirgan, lekin kirish qiyinlashgan.
Ariza berganlar soni sakkiz yilda qanday o'zgardi
| Yil | Ariza berganlar |
|---|---|
| 2019 | 1 066 925 |
| 2020 | 1 484 085 |
| 2021 | 948 211 |
| 2022 | 1 214 232 |
| 2023 | 1 018 007 |
| 2024 | 894 279 |
| 2025 | 732 411 |
| 2026 | 677 900 |
2020-yilgi cho'qqi — 1 484 085 nafar. 2026-yilda esa 677 900. 2023-yil bilan solishtirsak, kamayish 340 mingga yaqin.
Sabablardan biri sirtqi ta'limga qabulning to'xtatilishi bo'lishi mumkin — ilgari sirtqi shakl arizalarning sezilarli qismini tashkil qilardi.
Minimal ballni to'play olmaganlar ulushi pasaymoqda
Bu yil 233 935 nafar abituriyent minimal 56,7 balldan past natija ko'rsatdi — bu jami arizachilarning 37,54 foizi. Ko'rsatkich to'rt yildan beri pasayib bormoqda.
| O'quv yili | 56,7 balldan past to'plaganlar |
|---|---|
| 2023/24 | 46% |
| 2024/25 | 43% |
| 2025/26 | 41% |
| 2026/27 | 37,54% |
Ma'lumotni oliy ta'lim vazirining birinchi o'rinbosari Sardor Rajabov keltirdi. Uning izohiga ko'ra bu abituriyentlarning bilim darajasi yaxshilanayotganidan dalolat beradi.
Bu jadvalni qanday noto'g'ri o'qishadi
«Ulush pasaydi — demak tayyorgarlik yaxshilandi» degan xulosa to'liq emas. Ulush ikki yo'l bilan pasayishi mumkin: kuchli abituriyentlar ko'paysa yoki kuchsizlar umuman topshirmay qo'ysa.
Ikkinchi mexanizm ham ishlagani ko'rinib turibdi: arizachilar soni 33 foizga kamaydi. Ya'ni ballni to'play olmaydiganlarning bir qismi shunchaki topshirmadi. Ikkala sabab birga ta'sir qilgan, faqat bittasini olish xato bo'ladi.
Vazirlik ham buni ochiq aytgan: maktabni shu yilda bitirganlar orasidagi dinamika bo'yicha alohida ma'lumot hozircha yo'q. Ya'ni «maktab bitiruvchilari kuchaydi» degan xulosa uchun dalil hali chiqmagan.
Eng muhim raqam — o'tish bali oshgani
| Ko'rsatkich | 2025/26 | 2026/27 | Farq |
|---|---|---|---|
| Grant o'rtacha o'tish bali | 121,8 | 134,6 | +12,8 |
| Kontrakt o'rtacha o'tish bali | 84,9 | 93,7 | +8,8 |
Mana bu yerda abituriyent uchun amaliy xabar bor. Arizachilar kamaygan bo'lsa ham o'rtacha o'tish bali ikkala toifada ham oshdi: grantda 12,8 ball, kontraktda 8,8 ball.
Nega shunday? Ariza berganlar soni kamaydi, lekin o'rinlar soni ham cheklangan, qolgan abituriyentlar esa o'rtacha kuchliroq. Natijada har bir o'rin uchun raqobat kuchaydi.
Amaliy hisob. O'tgan yil grant uchun 122 ball yetardi. Bu yil o'sha ball o'rtachadan 12 ball past. Ya'ni «o'tgan yilgi chegara» ga qarab tayyorgarlik rejasi tuzsangiz, kamida bir yil orqada qolasiz.
DTM-2027 ga tayyorlanayotgan bo'lsangiz, mo'ljalni o'tgan yilgi chegaraga emas, undan 10–13 ball yuqoriga qo'ying. Yo'nalishlar bo'yicha aniq chegaralarni kontrakt chegaralari va 2026 o'tish ballari sahifasidan ko'ring.
Kamayish kimga foyda, kimga zarar
Foyda: o'rinlar soni saqlanib qolgan holda arizachilar kamaysa, umumiy qabul ehtimoli oshadi. 2026-yilda 677,9 ming arizachidan sezilarli qismi talabalikka tavsiya etildi.
Zarar: qolganlar o'rtacha kuchliroq bo'lgani uchun yuqori ballli yo'nalishlarda raqobat qattiqlashdi. Ya'ni «kirish osonlashdi» degani ommaviy yo'nalishlarga tegishli, ustuvor yo'nalishlarga emas.
Bu farqni ko'rish uchun soha kesimiga qarang: 10 soha o'rtasida 100 ball farq bor.
Raqamni o'zimiz tekshirdik
Vazirlik raqamini o'z bazamiz bilan solishtirdik. Bizda 2026-yilgi qabulning yo'nalish guruhlari bo'yicha o'tish ballari saqlanadi — 2 256 ta grant guruhi va 3 352 ta kontrakt guruhi.
| Manba | Grant o'rtachasi | Kontrakt o'rtachasi |
|---|---|---|
| Vazirlik ma'lumoti | 134,6 | 93,7 |
| TestMakon bazasi (2026 qabul) | 137,4 | 93,0 |
Kontrakt bo'yicha farq atigi 0,7 ball. Grantda biroz kattaroq, chunki bizning hisob guruhlar bo'yicha, vazirlikniki esa abituriyentlar bo'yicha — ko'p o'rinli guruhlar o'rtachani pastga tortadi.
Xulosa: rasmiy raqam mustaqil ma'lumot bilan tasdiqlanadi. Uni ishonch bilan reja tuzishda ishlatish mumkin.
«O'rtacha» sizni chalg'itmasin
O'rtacha ball — bu chegaralar taqsimotining markazi, hamma yo'nalishga qo'yiladigan talab emas. Guruhlarni o'rtachaga nisbatan ajratganda manzara boshqacha ko'rinadi.
| Toifa | O'rtachadan yuqori | O'rtachadan past |
|---|---|---|
| Grant guruhlari (jami 2 256) | 1 384 | 872 |
| Kontrakt guruhlari (jami 3 352) | 1 363 | 1 989 |
Kontrakt bo'yicha guruhlarning 59 foizi o'rtachadan pastda — ya'ni 3 352 guruhdan 1 989 tasiga 93,7 balldan kam bilan ham kirish mumkin bo'lgan. O'rtachani yuqoriga tortayotgan narsa — talab yuqori bo'lgan bir necha yuz yo'nalish.
Grantda esa aksincha: guruhlarning 61 foizi o'rtachadan yuqorida. Ya'ni grant uchun o'rtacha ball ko'proq guruhda yetarli emas.
Amaliy xulosa. «Menda 95 ball, o'rtacha 93,7 — demak kiraman» degan hisob kontraktda ko'p hollarda ishlaydi, grantda esa deyarli ishlamaydi. Ikki toifa uchun mo'ljal butunlay boshqacha.
Nega ariza kamayib, ball oshdi
Mexanizm oddiy va u ikki tomondan ishlaydi.
Birinchidan, o'rinlar soni arizaga qarab kamaymaydi. Qabul parametrlari oldindan tasdiqlanadi. Arizachilar 33 foizga kamaysa ham o'rinlar soni shu nisbatda qisqarmaydi.
Ikkinchidan, kim topshirmay qo'ydi — muhim. Topshirmaganlar orasida ko'proq minimal ballga ishonchi bo'lmaganlar bor. Ular chiqib ketgach, qolgan guruhning o'rtacha darajasi ko'tariladi.
Natijada har bir o'rin uchun kurash kuchayadi va chegara ballari oshadi — aynan shu 2026-yilda ko'rindi.
Sirtqi ta'lim to'xtatilishi qanchalik ta'sir qildi
Arizachilar kamayishining sabablaridan biri sifatida sirtqi ta'limga qabulning to'xtatilishi ko'rsatilmoqda. Bu izohni tekshirib ko'rish mumkin.
2020-yilda ariza berganlar soni 1 484 085 ga chiqqan — bu sakkiz yillik cho'qqi. O'sha davrda sirtqi va maxsus sirtqi shakllar keng ochiq edi va ular ishlayotgan kattalarni ham qamrab olardi.
Bugun kunduzgidan tashqari shakllar cheklangan. Kechki va masofaviy ta'limda esa grant umuman ajratilmaydi — ya'ni bu shakllar ariza oqimini avvalgidek tortmaydi.
Shu bilan birga kamayishni faqat shu bilan izohlab bo'lmaydi: 2023-yildan 2026-yilgacha pasayish uzluksiz va bosqichma-bosqich ketgan.
11-sinf o'quvchisiga bu nima degani
Agar keyingi yil topshirsangiz, ikkita raqamni yodda tuting.
Birinchisi — mo'ljal. 2026-yilda grant o'rtachasi 134,6 bo'ldi va u har yili o'sib bormoqda. Rejani 145 ball atrofiga qo'ysangiz, o'sish tendensiyasini ham qoplaysiz.
Ikkinchisi — 189 ball tuzilmasi. Maksimal ball 189: 1-mutaxassislik fani 30×3,1=93, 2-mutaxassislik 30×2,1=63, majburiy uch fan 30×1,1=33. Ya'ni 145 ballga chiqish uchun mutaxassislik fanlaridan yuqori natija shart — majburiy fanlar bilan bu chegaraga yetib bo'lmaydi.
Ishlab chiqilgan misol. Majburiy uch fandan hammasini to'g'ri yechsangiz 33 ball olasiz. Grant o'rtachasiga yetish uchun qolgan 101,6 ballni ikki mutaxassislik fanidan yig'ish kerak — bu 30 tadan taxminan 22 va 20 ta to'g'ri javob degani. Tayyorgarlik rejasini shunga qarab taqsimlang.
Fanlar bo'yicha tayyorgarlik rejasi: DTM tayyorgarlik qo'llanmasi.
DTM-2027 uchun xulosa
- Mo'ljalni o'tgan yilgi chegaradan 10–13 ball yuqoriga qo'ying.
- «Arizachilar kamayyapti, oson bo'ladi» degan xulosaga suyanmang — o'tish bali aksincha oshmoqda.
- Minimal 56,7 ball chegarasini maqsad qilmang: bu yil ham 233 ming kishi undan past to'pladi.
- Yo'nalishni soha kesimidagi chegaraga qarab tanlang, umumiy o'rtachaga emas.
Manba: Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vaziri birinchi o'rinbosari Sardor Rajabovning 2026-yil avgustdagi ma'lumoti — arizachilar soni, minimal balldan past to'plaganlar ulushi va o'rtacha o'tish ballari. Tekshirilgan sana: 2026-yil 28-avgust.
🔗 Shuningdek: abituriyentlar eng ko'p tanlagan 3 oliygoh va ularning chegara ballari.
