Kasbiy (ijodiy) imtihon: qoidalar, baholash va apellyatsiya tartibi

Qisqacha javob. Ayrim ta'lim yo'nalishlariga test sinovi bilan bir qatorda kasbiy (ijodiy) imtihon topshiriladi. U ro'yxatdan o'tish yakunlangandan boshlab 20-iyulga qadar universitetlarning o'zida o'tkaziladi, yagona ko'p balli tizimda 0 dan 100 foizgacha baholanadi, natijalar 3 kun ichida OTM saytida e'lon qilinadi. Imtihonga kelmagan abituriyent uchun qayta imtihon o'tkazilmaydi.

Kasbiy (ijodiy) imtihon nima uchun kerak?

Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 13-sentyabrdagi 578-son qarori, 1-ilova, 18-bandiga ko'ra imtihonning maqsadi — abituriyentning tanlangan yo'nalish bo'yicha o'qish va keyinchalik ishlab ketish imkoniyatlarini aniqlash, uning bilim, kasbiy ko'nikma, ijodiy va jismoniy qobiliyatlarini baholash.

Imtihon o'tkaziladigan yo'nalishlar ro'yxatini vazirlik va idoralar takliflari asosida Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi tasdiqlaydi. Ya'ni ro'yxat har yili yangilanadi — o'z yo'nalishingizni oldindan tekshiring.

Yangilik: 2026-yil 30-iyundagi 350-son qarori bilan Toshkent davlat yuridik universitetining "Raqamli huquq" hamda "Xalqaro huquq va qiyosiy huquqshunoslik" yo'nalishlariga qabulda xorijiy tashkilotlar bilan hamkorlikda IQ test sinovi o'tkazilishi belgilandi.

Imtihon qanday shaklda o'tadi?

Har bir ta'lim yo'nalishi va o'qitish tili bo'yicha alohida o'tkaziladi. Fanning xususiyatiga qarab shakl uchxil bo'lishi mumkin: amaliy, yozma yoki og'zaki.

Dastur va savollar mazmuni umumiy o'rta (11-sinf negizida) va o'rta maxsus ta'lim dasturlariga muvofiqlashtirilgan bo'lishi shart — ya'ni maktab dasturidan tashqariga chiqmaydi.

Yozma va amaliy ishlar shifrlash orqali tekshiriladi: komissiya ishning kimga tegishli ekanini bilmaydi.

Baholash qanday hisoblanadi?

26-band: imtihon test sinovlari majmuasidagi fanning egallagan o'rniga qarab, belgilangan eng ko'p ballning 0 dan 100 foizgacha oralig'ida, yagona ko'p balli tizimda baholanadi.

Agar imtihon bir nechta mustaqil fan bo'yicha o'tkazilsa, umumiy ball har bir fanning xususiyatidan kelib chiqib differensial tartibda bo'linadi.

Ya'ni kasbiy imtihon bali umumiy DTM balingizga o'sha fan uchun belgilangan og'irlik bilan qo'shiladi — alohida "qo'shimcha" ball emas.

Imtihonga nima olib kirish mumkin emas?

27-band taqiqlar ro'yxatini beradi. Quyidagilarni olib kirishga urinish ham tartibbuzarlik hisoblanadi:

• lug'at, jadval, kitob;
• uyali telefon, kompyuter, telekommunikatsiya vositalari;
• shpargalka.

Shuningdek tartibbuzarlik deb hisoblanadi: imtihon topshirig'ini boshqa abituriyentga uzatish yoki yordam berish; vaqt tugagach imtihon materiallarini topshirishdan bosh tortish; materiallarni guruhdan tashqariga chiqarish.

Oqibat: komissiya dalolatnoma tuzadi va abituriyent imtihondan chetlashtiriladi.

Imtihonga kelmasam nima bo'ladi?

Bu — eng qattiq qoida. 29-band: jadval bo'yicha kasbiy (ijodiy) imtihonga (imtihon bosqichi yoki turiga) kelmagan abituriyentlar uchun qayta imtihon o'tkazilmaydi, ular navbatdagi bosqich kirish imtihonlariga qo'yilmaydi hamda o'qishga qabul qilinmaydi.

Ya'ni bitta bosqichni o'tkazib yuborish butun qabul jarayonini yopadi. Jadvalni oldindan tekshiring: qabul komissiyasi imtihon dasturi, baholash mezoni, maslahatlar va jadvalni kamida bir hafta oldin OTM saytida e'lon qilishi shart (25-band).

Natija qachon chiqadi?

Har bir fan bo'yicha natija imtihon o'tkazilganidan keyin uch kun ichida OTMning rasmiy veb-saytida e'lon qilinadi (28-band). Yakuniy natijalar esa 25-iyulga qadar Agentlikning maxsus dasturiga kiritilib, qaydnomalar asosida tekshiriladi va qabul komissiyasi mas'ul kotibi tomonidan tasdiqlanadi.

Apellyatsiya qanday beriladi?

Apellyatsiya komissiyasi rektor buyrug'i bilan kamida 3 nafar soha mutaxassisi va tajribali xodimlardan tuziladi. Muhim kafolat: kasbiy imtihon komissiyasi a'zolarini apellyatsiya komissiyasi tarkibiga kiritish taqiqlanadi — ya'ni sizni baholagan kishi shikoyatingizni ko'ra olmaydi (garchi u jarayonda qatnashib, fikr bildirishi mumkin).

Siz shikoyatni ko'rib chiqishda shaxsan qatnashish huquqiga egasiz, vaqti va joyi kamida bir kun oldin xabar qilinadi.

Imtihon jarayoni qanday nazorat qilinadi?

Ikki mexanizm bor:

1. Videotasvir. Imtihon jarayonlari videoga olinadi; buning uchun qabul komissiyasi va imtihon komissiyasi a'zolari mas'ul.
2. Saqlash muddati. Imtihon ishlari va videotasvirlar qabul komissiyalarining maxsus xonalarida uch yil saqlanadi, muddat o'tgach belgilangan tartibda yo'q qilinadi.

Ya'ni nizoli holatda dalil uch yil davomida mavjud bo'ladi.

Tayyorgarlik uchun amaliy tartib

• Yo'nalishingiz kasbiy imtihon ro'yxatida bormi — Vazirlik tasdiqlagan ro'yxatdan tekshiring.
• OTM saytidagi imtihon dasturi va baholash mezonini yuklab oling: mezon oldindan e'lon qilinishi majburiy.
• Jadvalni test sinovi sanasi bilan solishtiring — vaqtlar bir kunga to'g'ri kelmasligi muvofiqlashtiriladi, lekin o'zingiz ham tekshiring.
• Test qismiga tayyorgarlikni to'xtatmang: kasbiy imtihon test sinovining o'rnini bosmaydi. Fan bo'yicha mashq uchun testlar bo'limidan foydalaning.

Manba: O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 13-sentyabrdagi 578-son qarori, 1-ilova, 4-bob (17–33-bandlar) va 5-band (2026-yil 30-iyundagi 350-son qarori tahririda): lex.uz/uz/docs/-7726569.