Касбий (ижодий) имтиҳон: қоидалар, баҳолаш ва апелляция тартиби

Қисқача жавоб. Айрим таълим йўналишларига тест синови билан бир қаторда касбий (ижодий) имтиҳон топширилади. У рўйхатдан ўтиш якунлангандан бошлаб 20-июлга қадар университетларнинг ўзида ўтказилади, ягона кўп балли тизимда 0 дан 100 фоизгача баҳоланади, натижалар 3 кун ичида ОТМ сайтида эълон қилинади. Имтиҳонга келмаган абитуриент учун қайта имтиҳон ўтказилмайди.

Касбий (ижодий) имтиҳон нима учун керак?

Вазирлар Маҳкамасининг 2025-йил 13-сентябрдаги 578-сон қарори, 1-илова, 18-бандига кўра имтиҳоннинг мақсади — абитуриентнинг танланган йўналиш бўйича ўқиш ва кейинчалик ишлаб кетиш имкониятларини аниқлаш, унинг билим, касбий кўникма, ижодий ва жисмоний қобилиятларини баҳолаш.

Имтиҳон ўтказиладиган йўналишлар рўйхатини вазирлик ва идоралар таклифлари асосида Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги тасдиқлайди. Яъни рўйхат ҳар йили янгиланади — ўз йўналишингизни олдиндан текширинг.

Янгилик: 2026-йил 30-июндаги 350-сон қарори билан Тошкент давлат юридик университетининг "Рақамли ҳуқуқ" ҳамда "Халқаро ҳуқуқ ва қиёсий ҳуқуқшунослик" йўналишларига қабулда хорижий ташкилотлар билан ҳамкорликда IQ тест синови ўтказилиши белгиланди.

Имтиҳон қандай шаклда ўтади?

Ҳар бир таълим йўналиши ва ўқитиш тили бўйича алоҳида ўтказилади. Фаннинг хусусиятига қараб шакл учхил бўлиши мумкин: амалий, ёзма ёки оғзаки.

Дастур ва саволлар мазмуни умумий ўрта (11-синф негизида) ва ўрта махсус таълим дастурларига мувофиқлаштирилган бўлиши шарт — яъни мактаб дастуридан ташқарига чиқмайди.

Ёзма ва амалий ишлар шифрлаш орқали текширилади: комиссия ишнинг кимга тегишли эканини билмайди.

Баҳолаш қандай ҳисобланади?

26-банд: имтиҳон тест синовлари мажмуасидаги фаннинг эгаллаган ўрнига қараб, белгиланган энг кўп баллнинг 0 дан 100 фоизгача оралиғида, ягона кўп балли тизимда баҳоланади.

Агар имтиҳон бир нечта мустақил фан бўйича ўтказилса, умумий балл ҳар бир фаннинг хусусиятидан келиб чиқиб дифференсиал тартибда бўлинади.

Яъни касбий имтиҳон бали умумий ДТМ балингизга ўша фан учун белгиланган оғирлик билан қўшилади — алоҳида "қўшимча" балл эмас.

Имтиҳонга нима олиб кириш мумкин эмас?

27-банд тақиқлар рўйхатини беради. Қуйидагиларни олиб киришга уриниш ҳам тартиббузарлик ҳисобланади:

• луғат, жадвал, китоб;
• уяли телефон, компьютер, телекоммуникация воситалари;
• шпаргалка.

Шунингдек тартиббузарлик деб ҳисобланади: имтиҳон топшириғини бошқа абитуриентга узатиш ёки ёрдам бериш; вақт тугагач имтиҳон материалларини топширишдан бош тортиш; материалларни гуруҳдан ташқарига чиқариш.

Оқибат: комиссия далолатнома тузади ва абитуриент имтиҳондан четлаштирилади.

Имтиҳонга келмасам нима бўлади?

Бу — энг қаттиқ қоида. 29-банд: жадвал бўйича касбий (ижодий) имтиҳонга (имтиҳон босқичи ёки турига) келмаган абитуриентлар учун қайта имтиҳон ўтказилмайди, улар навбатдаги босқич кириш имтиҳонларига қўйилмайди ҳамда ўқишга қабул қилинмайди.

Яъни битта босқични ўтказиб юбориш бутун қабул жараёнини ёпади. Жадвални олдиндан текширинг: қабул комиссияси имтиҳон дастури, баҳолаш мезони, маслаҳатлар ва жадвални камида бир ҳафта олдин ОТМ сайтида эълон қилиши шарт (25-банд).

Натижа қачон чиқади?

Ҳар бир фан бўйича натижа имтиҳон ўтказилганидан кейин уч кун ичида ОТМнинг расмий веб-сайтида эълон қилинади (28-банд). Якуний натижалар эса 25-июлга қадар Агентликнинг махсус дастурига киритилиб, қайдномалар асосида текширилади ва қабул комиссияси масъул котиби томонидан тасдиқланади.

Апелляция қандай берилади?

Апелляция комиссияси ректор буйруғи билан камида 3 нафар соҳа мутахассиси ва тажрибали ходимлардан тузилади. Муҳим кафолат: касбий имтиҳон комиссияси аъзоларини апелляция комиссияси таркибига киритиш тақиқланади — яъни сизни баҳолаган киши шикоятингизни кўра олмайди (гарчи у жараёнда қатнашиб, фикр билдириши мумкин).

Сиз шикоятни кўриб чиқишда шахсан қатнашиш ҳуқуқига эгасиз, вақти ва жойи камида бир кун олдин хабар қилинади.

Имтиҳон жараёни қандай назорат қилинади?

Икки механизм бор:

1. Видеотасвир. Имтиҳон жараёнлари видеога олинади; бунинг учун қабул комиссияси ва имтиҳон комиссияси аъзолари масъул.
2. Сақлаш муддати. Имтиҳон ишлари ва видеотасвирлар қабул комиссияларининг махсус хоналарида уч йил сақланади, муддат ўтгач белгиланган тартибда йўқ қилинади.

Яъни низоли ҳолатда далил уч йил давомида мавжуд бўлади.

Тайёргарлик учун амалий тартиб

• Йўналишингиз касбий имтиҳон рўйхатида борми — Вазирлик тасдиқлаган рўйхатдан текширинг.
• ОТМ сайтидаги имтиҳон дастури ва баҳолаш мезонини юклаб олинг: мезон олдиндан эълон қилиниши мажбурий.
• Жадвални тест синови санаси билан солиштиринг — вақтлар бир кунга тўғри келмаслиги мувофиқлаштирилади, лекин ўзингиз ҳам текширинг.
• Тест қисмига тайёргарликни тўхтатманг: касбий имтиҳон тест синовининг ўрнини босмайди. Фан бўйича машқ учун тестлар бўлимидан фойдаланинг.

Манба: Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025-йил 13-сентябрдаги 578-сон қарори, 1-илова, 4-боб (17–33-бандлар) ва 5-банд (2026-йил 30-июндаги 350-сон қарори таҳририда): lex.uz/uz/docs/-7726569.