ДТМ 2027 Информатика: мавзулар, саноқ системалари ва алгоритмлар

Қисқача жавоб. Информатика ДТМъда блок фани сифатида топширилади: 1-блокда 30 савол × 3,1 = 93 балл, 2-блокда 30 савол × 2,1 = 63 балл. Тестларнинг ўзаги — саноқ системалари, мантиқий амаллар, алгоритмлар ва дастурлаш асослари. Бу фаннинг яхши томони: саволларнинг катта қисми ёдлаш эмас, ҳисоблаш ва мантиқ — усулни бир марта ўзлаштирсангиз, балл барқарор келади.

ДТМъда информатикадан нечта савол тушади?

Информатика мажбурий фан эмас — у компьютер инжиниринги, дастурий инжиниринг, ахборот хавфсизлиги, амалий математика каби IT йўналишларининг блок фани. 2026-йилги қабулда тизим шундай бўлган: 1-блок фани учун 30 та саволнинг ҳар бири 3,1 балл (максимал 93), 2-блок фани учун ҳар савол 2,1 балл (максимал 63). Учта мажбурий фан (Она тили, Математика, Ўзбекистон тарихи) 10 тадан савол билан қўшилади — умумий максимал 189 балл. IT йўналишларида одатда математика ҳам блокда бўлгани учун информатика ва математикага тайёргарлик параллел олиб борилади.

Информатикадан қайси мавзулар тушади?

Қуйидаги жадвал TestMakon саволлар базаси асосида тузилган — базада информатикадан 592 та машқ саволи 10 та мавзуга таснифланган:

Эътибор беринг: мавзулар деярли тенг тақсимланган — информатикада "ўтказиб юборса бўладиган" бўлим йўқ. Лекин қийинлик даражаси ҳар хил: тармоқлар ва компьютер асослари кўпроқ назарий факт талаб қилса, саноқ системалари, алгоритмлар ва дастурлаш — амалий кўникма. Ҳар бир мавзуни алоҳида ёпиш учун информатика машқ тестлари бўлимида мавзу танлаб тест ечинг — ҳар хатога тушунтириш берилади.

Саноқ системаларини қандай ўзлаштириш керак?

Саноқ системалари — информатика тестининг "математикаси" ва энг кафолатли балл манбаи. Ўзлаштириш тартиби:

• Ўнликдан иккиликка ва аксинча. Бўлиш-қолдиқ усули (2 га бўлиб қолдиқларни тескари ёзиш) ва даражалар йиғиндиси усулини автоматизмга етказинг: 1101₂ = 8+4+0+1 = 13.
• Саккизлик ва ўн олтилик. Иккилик орқали ўтишни ўрганинг: иккилик сонни 3 тадан (саккизлик) ёки 4 тадан (ўн олтилик) рақамга гуруҳлаб ўгирилади — бу энг тез усул.
• Иккиликда арифметика. Қўшиш ва айиришда разряддан ўтишни машқ қилинг — тестда тайёр амал натижасини сўрайдиган саволлар келади.
• Мантиқий амаллар. AND, OR, NOT, XOR жадвалларини ёдланг ва мураккаб ифоданинг қийматини босқичма-босқич ҳисоблашни ўрганинг — бу саволлар схема ёки ифода кўринишида келади.
• Ахборот ҳажми. Бит-байт-килобайт занжири ва Н = 2^и формуласи билан ҳажм ҳисоблаш — саноқ системалари билан ёнма-ён юрадиган доимий савол тури.

Кунига 5 та ўгириш мисоли ва 3 та мантиқий ифода — икки ҳафтада бу блок тўлиқ автоматизмга ўтади.

Алгоритм ва дастурлаш саволларига қандай тайёрланиш керак?

• Алгоритмни қадамлаб бажаринг. Берилган блок-схема ёки псевдокодни қоғозда ўзгарувчилар жадвали билан "қўлда юргизиш" — энг ишончли усул. Сикл неча марта айланишини шошмасдан сананг.
• Алгоритм хоссаларини билиб олинг. Дискретлик, аниқлик, натижавийлик, оммавийлик — назарий саволларда таърифлар сўралади.
• Дастурлаш асослари. Ўзгарувчи, шарт оператори, сикл (фор, вҳиле), массив — код парчасининг натижасини топиш саволлари учун битта тилда (одатда Python ёки Пассал услубида) ёзилган қисқа кодларни ўқишни машқ қилинг.
• Маълумотлар базаси ва тузилмалар. Жадвал, ёзув, майдон тушунчалари, оддий SQL сўрови нима қилишини тушуниш; стек ва навбат фарқи каби базавий тузилмалар.

Назарий бўлимлар (тармоқлар, Интернет, замонавий технологиялар) учун мактаб дарслиги энг тўғри манба — онлайн кутубхонамизда информатика дарсликлари бепул, рўйхатдан ўтиб ўқиш мумкин. Атамаларни (IP-манзил, домен, протокол, браузер ва бошқалар) алоҳида луғат қилиб боринг.

6 ҳафталик тайёрланиш режаси

1. 1-ҳафта — Ахборот ва компьютер асослари. Ахборот ўлчов бирликлари, компьютер қурилмалари, дастурий таъминот турлари. Кунига 20 та тест.
2. 2-ҳафта — Саноқ системалари ва мантиқ. Барча ўгириш усуллари, мантиқий амаллар жадваллари. Кунига 5 мисол + 3 мантиқий ифода.
3. 3-ҳафта — Алгоритмлар. Блок-схема ўқиш, псевдокодни қадамлаб бажариш, сикл ва шартларни кузатиш. Ҳар куни 3 та алгоритмни қўлда юргизинг.
4. 4-ҳафта — Дастурлаш ва маълумотлар тузилмаси. Код парчаси натижасини топиш, массивлар, стек-навбат. ООПънинг базавий тушунчалари (класс, обйект, мерос).
5. 5-ҳафта — Тармоқлар, Интернет, базалар. IP ва домен, протоколлар, оддий SQL сўровлар, web асослари (HTML теглари). Атамалар луғатини якунланг.
6. 6-ҳафта — Аралаш такрорлаш. Ҳар куни 25–30 саволлик аралаш тест, хатолар таҳлили, энг заиф икки мавзуни қайта ёпиш.

Информатика — тушунган одамга энг "саховатли" фанлардан: ҳисоблаш усуллари ўзгармайди, савол шаблонлари такрорланади. Умумий имтиҳон стратегияси ва бошқа фанлар қўлланмалари ДТМ тайёргарлиги саҳифасида — бугун саноқ системаларидан биринчи 20 саволлик тестни ечиб, стартни олинг.