Talabani o'qishdan chetlashtirish: 11 ta rasmiy asos va 74 soat qoidasi
Gʻolibjon Davronov
Qisqacha javob. Talabani o'qishdan chetlashtirishga 11 ta rasmiy asos bor. Eng ko'p uchraydigani — bir semestrda uzrli sababsiz 74 soatdan ortiq dars qoldirish. Undan tashqari: kontraktni o'z vaqtida to'lamaslik, ichki tartib-qoidalarni buzish, qabul komissiyasiga topshirilgan hujjatning qalbaki chiqishi va boshqalar. Kursda qoldirish chetlashtirish emas — bu boshqa qaror va uni tuzatish imkoniyati bor.
Chetlashtirishga qanday asoslar bor?
Amaldagi hujjat — Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 13-sentyabrdagi 578-son qarori, 3-ilova, 49-band. To'liq ro'yxat:
| Asos | Izoh |
|---|---|
| O'z xohishiga ko'ra | Talabaning arizasi bilan |
| O'qishning boshqa ta'lim tashkilotiga ko'chirilishi | Perevod jarayonining bir qismi |
| Ichki tartib-qoidalar va odob-axloq qoidalarini buzish | OTM hujjatlari bilan belgilanadi |
| Bir semestrda uzrsiz 74 soatdan ortiq dars qoldirish | Tibbiy ma'lumotnoma bo'lsa — istisno |
| Kontrakt to'lovini o'z vaqtida amalga oshirmaslik | Faqat kontrakt talabalari uchun |
| Sud tomonidan ozodlikdan mahrum etilish | — |
| Kirish imtihonlarida tartibni buzganligi sud qarori bilan aniqlanishi | Qayta tiklanmaydi |
| Kursda qoldirilgan talabaning belgilangan muddatda murojaat qilmasligi | — |
| Qabul komissiyasiga topshirilgan hujjatning qalbakiligi | — |
| Hujjatlarning belgilangan talablarga javob bermasligi | — |
| Vafot etish | — |
74 soat qanday hisoblanadi?
Hisob bir semestr bo'yicha yuritiladi va faqat uzrli sababsiz qoldirilgan soatlar qo'shiladi. Salomatlik sababli belgilangan shakldagi tibbiy ma'lumotnoma taqdim etilsa, o'sha soatlar bu hisobga kirmaydi.
Muhim nuqta: 74 soat — bu oxirgi chegara, birinchi ogohlantirish emas. Oliy ta'lim to'g'risidagi Nizom (davlat ro'yxatidan o'tgan raqami 3807) bo'yicha talabaga 18 soat qoldirilganda ogohlantirish beriladi, 30 soatda qat'iy chora ko'riladi va ota-onaga xabar qilinadi. Ya'ni 74 soatga yetgunicha talaba kamida ikki marta rasmiy ogohlantirish oladi.
Amaliy xulosa: bitta fandan haftasiga 4 soat bo'lsa, semestr davomida shu fanni butunlay qoldirish ~60–70 soatni beradi. Ya'ni bitta fanni tashlab qo'yish allaqachon chegaraga olib boradi.
Kursda qoldirish bilan chetlashtirishning farqi nima?
Bu ikki xil qaror. Kursda qoldirish (50-band) quyidagi hollarda bo'ladi:
- Belgilangan muddatlarda fanlarni o'zlashtira olmaslik (akademik qarzdorlik) — kredit-modul tizimidagi yo'nalishlar bundan mustasno;
- Kredit-modul tizimida semestr yoki o'quv yili yakunida GPA o'tish balini to'play olmaslik;
- Malakaviy amaliyotga qatnashmaslik yoki amaliyot yakunida qoniqarsiz baholanish.
Kursda qoldirilgan talaba o'qishini to'lov-kontrakt asosida, o'zlashtirmagan semestr boshidan boshlaydi. Kredit tizimi joriy etilgan OTMlarda esa faqat o'zlashtira olmagan fanlarni qayta o'qiydi — butun semestrni emas.
Lekin bu holat avtomatik davom etmaydi: o'qishni davom ettirish uchun talaba qayta tiklash uchun belgilangan muddatlarda OTMga ariza bilan murojaat qilishi shart. Murojaat qilmasa — bu chetlashtirishning alohida asosiga aylanadi.
Akademik qarzdorlik qancha turadi?
O'quv rejalaridagi fanlar bo'yicha farq aniqlansa (masalan, boshqa OTMdan ko'chib kelganda), talaba akademik qarzdor sifatida qabul qilinadi. 55-bandga ko'ra, u o'zlashtirilmagan kreditlar miqdoriga mos ravishda, bazaviy to'lov-kontrakt miqdoridan kelib chiqib to'lov qilgandan so'ng o'sha fanlarni o'z hisobidan qayta o'qiydi.
Ya'ni narx butun semestr uchun emas, aynan qarzdor kreditlar soniga proporsional hisoblanadi.
Chetlashtirilgandan keyin qaytish mumkinmi?
Ha — bitta istisno bilan. Kirish imtihonlarida tartibni buzgani sud qarori bilan aniqlanib chetlashtirilganlar talabalar safiga qayta tiklanmaydi. Qolgan holatlarda qayta tiklash yo'li ochiq; tartib va muddatlar shu qarorning 5-bobida belgilangan. Bu jarayon haqida O'qishni qayta tiklash maqolasida batafsil yozganmiz.
Akademik ta'til esa alohida mexanizm: harbiy xizmat, salomatlikni tiklash, homiladorlik va tug'ish, bolani parvarish qilish ta'tili, shuningdek oilaning betob a'zosini (ota, ona yoki ularning o'rnini bosuvchi shaxs, turmush o'rtoq, farzand) parvarish qilish uchun beriladi.
Shaxsiy yig'majildda nima bo'lishi kerak?
53-band talabaning shaxsiy yig'majildidagi hujjatlar ro'yxatini belgilaydi:
- O'rta yoki o'rta maxsus ta'lim tugatilganligi haqidagi hujjat va ilovasining asli;
- Talabalikka qabul qilinganlik to'g'risidagi buyruqdan ko'chirma;
- Oxirgi o'qigan kursga o'tganlik to'g'risidagi buyruqdan ko'chirma;
- Akademik ma'lumotnoma yoki transkriptning asli;
- Talabalar safidan chetlatilganlik to'g'risidagi buyruqdan ko'chirma;
- Tahsil olgan OTMga yuborilgan so'rovnomaning javob xati.
Hujjatlar to'liq bo'lmasa yoki ularga o'zgartirish kiritilgani aniqlansa, rektor hujjatlarni tekshirish va buyruq chiqarmaslik huquqiga ega (52-band). Shuning uchun ko'chirish yoki qayta tiklashda hujjatlarni oldindan to'plash kerak.
Nima qilish kerak — amaliy tartib
- Davomatni o'zingiz hisoblab boring: 18 va 30 soat — ogohlantirish nuqtalari, 74 soat — chegara.
- Kasal bo'lsangiz, belgilangan shakldagi tibbiy ma'lumotnomani o'sha paytda oling, keyin emas.
- Kontrakt to'lovi muddatini shartnomadan tekshiring — kechikish alohida asos.
- Kursda qoldirilsangiz, ariza muddatini o'tkazib yubormang.
- Barcha buyruqlardan ko'chirma oling va saqlang — keyinchalik qayta tiklash yoki ko'chirishda kerak bo'ladi.
Manba: O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 13-sentyabrdagi 578-son qarori, 3-ilova — "Oliy ta'lim tashkilotlari talabalari o'qishini ko'chirish, qayta tiklash va o'qishdan chetlashtirish tartibi to'g'risida nizom", 6-bob (49–57-bandlar): lex.uz/uz/docs/-7726569. Dars qoldirish bo'yicha ogohlantirish shkalasi — Oliy ta'lim to'g'risidagi Nizom, davlat ro'yxati raqami 3807.
