Бешта йўналиш танлаш: устуворлик қоидаси ва тенг балл ҳукми
Ғолибжон Давронов
Қисқача жавоб. Абитуриент бешта бакалавриат йўналишини танлайди ва уларни кетма-кетликда ёзади. Танлов шу тартибда ўтади: биринчи йўналишга балл еца, натижангиз ўша ерда эълон қилинади ва қолган тўрттаси умуман кўрилмайди. Иккита устуворлик тури бор ва улар бутунлай бошқача ишлайди.
Иккита устуворлик тури қандай фарқ қилади?
| Устуворлик тури | Танлов қандай кетади | Кимга мос |
|---|---|---|
| «Таълим гранти» | Аввал бешта йўналишнинг ҳаммаси грант бўйича текширилади; грант чиқмаса, ўша бештаси контракт бўйича қайта кўрилади | Грант асосий мақсад бўлса |
| «Таълим йўналиши» | Ҳар бир йўналиш навбати билан грант ёки контракт бўйича текширилади | Аниқ йўналиш асосий мақсад бўлса |
Фарқни мисолда кўрсак. Баллингиз 150. «Таълим гранти» устуворлигини танласангиз, тизим аввал бешала йўналишингизни грант бўйича текширади; ҳеч қайсисига етмаса, ўша бештасини контракт бўйича қайта кўради.
«Таълим йўналиши» устуворлигида эса бошқача: биринчи йўналишга балл грант ёки контракт бўйича еца — тамом, натижа ўша ерда эълон қилинади. Яъни биринчи йўналишга контракт билан тушиб қолишингиз мумкин, ҳолбуки учинчи йўналишда грант ўрни бўлган бўлиши мумкин эди.
Қайси устуворликни танлаш керак?
Саволга ўзингизга жавоб беринг: сиз учун грант муҳимми ёки аниқ касб муҳимми?
Грант муҳим бўлса — «Таълим гранти». Касб муҳим бўлса ва контрактга тўлай олсангиз — «Таълим йўналиши». Бу танлов қайтариб бўлмайдиган қарор, чунки натижа эълон қилингач ўзгартирилмайди.
Грантга тушсангиз контракт танлови бўладими?
Йўқ. Низомда аниқ ёзилган: абитуриент бешта йўналишдан бирига таълим гранти асосида талабаликка тавсия этилса, унга танлаган йўналишлар бўйича тўлов-контракт асосида танловда иштирок этишга рухсат этилмайди.
Яъни грант чиқса, у якуний қарор бўлади — «грантим бор, лекин мен бошқа йўналишга контракт билан кирмоқчиман» деган вариант йўқ.
Бештадан кам йўналиш танласа бўладими?
Ҳа. Низомда кўрсатилган: бештадан кам йўналиш танлаган абитуриентлар ўзлари танлаган йўналишларда худди шу тартибга мос равишда танловда иштирок этади.
Лекин амалий маслаҳат: ҳар бир бўш қолдирилган ўрин — бу йўқотилган имконият. Бештасини ҳам тўлдиринг, охирги иккитасига чегараси паст йўналишларни ёзинг.
Баллар тенг бўлиб қолса нима бўлади?
Бу энг муҳим ва кам маълум қоида. Битта йўналиш бўйича охирги қабул ўрни учун икки ёки ундан кўп абитуриентнинг умумий баллари тенг бўлса, тенг балли абитуриентларнинг барчаси талабаликка тавсия этилади.
Яъни «биттаси киради, қолгани четда қолади» деган ҳолат йўқ. Квота устидан чиқиб кетилса ҳам, тенг балл тўплаганларнинг ҳаммаси қабул қилинади.
Ким умуман танловда қатнаша олмайди?
| Ким танловда қатнаша олмайди |
|---|
| Тест синовида иштирок этмаган (касбий имтиҳонга кирган бўлса ҳам) |
| Касбий (ижодий) имтиҳонда ёки унинг бир турида иштирок этмаган (тестга кирган бўлса ҳам) |
| Олий ҳарбий таълим ташкилотига ҳужжат топшириб, талабаликка тавсия этилган |
| «Чақириққача ҳарбий таълим» йўналишида касбий имтиҳон максимал балининг 33,3 фоизидан кам тўплаган |
Биринчи икки қаторга диққат қилинг: касбий (ижодий) имтиҳон талаб қилинадиган йўналишларда иккала имтиҳонга ҳам кириш шарт. Фақат биттасига кирсангиз, натижангиз умуман ҳисобга олинмайди.
Касбий имтиҳон қоидаларини алоҳида мақолада ёзганмиз. Балл 189 дан қандай йиғилишини бу ерда кўринг, йўналишларнинг чегара баллари эса ўтиш баллари саҳифасида.
Манба: Вазирлар Маҳкамасининг 2025-йил 13-сентабрдаги 578-сон қарори, 1-илова 10-боб, 76–78-бандлар (lex.uz/uz/docs/-7726569). Текширилган сана: 2026-йил 27-август.
