Boshqa qonun va hujjatlar — test savollari javoblari bilan

To'g'ri javob: B) 1, 3, 5

Hududlarning huquq ustuvorligi indeksi bir necha yo'nalish bo'yicha o'lchanadi va ular orasida FUQAROLAR HUQUQ VA ERKINLIKLARINING TA'MINLANISHI (1), ODIL SUDLOV VA SUD QARORLARINING IJRO ETILISHI (3) hamda HUQUQ-TARTIBOT O'RNATILGANI VA XAVFSIZLIKNING TA'MINLANGANI (5) asosiylari hisoblanadi. Qolgan bandlar indeks yo'nalishi emas: 4 va 6-bandlar («orqaga qaytish kuchiga ega qonun qabul qilinmasligi», «fuqarolar faqat qonunga muvofiq jazolanishi») — huquq ustuvorligining umumiy tamoyillari; 2-bandda esa mantiqiy tuzoq bor — asl tamoyil qonunning ochiq e'lon qilinishi va undan foydalanish imkoniyatining TO'LIQ mavjudligini talab qiladi, savolda esa «QISMAN mavjudligi» deb atay o'zgartirilgan. Demak to'g'ri javob — 1, 3, 5.

To'g'ri javob: A) Germaniya Konstitutsiyaviy sudi raisi

Toʻgʻri javob: A. Darslikda aynan shu jumla soʻzma-soʻz keltirilgan: "Germaniya konstitutsiyaviy sudi raisi: 'Har bir insonning insoniy qadr-qimmatiga boʻlgan huquqi mustahkam tarzda himoya qilinadi va uning buzilishiga yoʻl qoʻyilmaydi', deya taʼkidladi" (Germaniya Frankfurt ishi voqeasi tahlili yakunida). Nega boshqalari emas: Kofi Annan, Shavkat Mirziyoyev va Nelson Mandela ushbu darsda boshqa iqtiboslar bilan bogʻlangan, bu jumla ular bilan bogʻliq emas.

To'g'ri javob: C) konstitutsiya

Ijtimoiy shartnoma nazariyasiga ko'ra davlat va xalq o'rtasidagi munosabat o'zaro majburiyatlarga asoslangan kelishuv sifatida qaraladi va bu kelishuv yozma shaklda KONSTITUTSIYADA mustahkamlanadi: xalq davlat hokimiyatini tan oladi va unga bo'ysunadi, davlat esa inson huquqlari va erkinliklarini kafolatlaydi hamda o'z vakolatlarini Konstitutsiya doirasidagina amalga oshiradi. Shu sababli konstitutsiya ko'pincha «jamiyat bilan davlat o'rtasidagi ijtimoiy shartnoma» deb ataladi. Qonun — Konstitutsiya asosida qabul qilinadigan alohida normativ hujjat; huquq — umummajburiy normalar tizimi; deklaratsiya esa majburiy yuridik kuchga ega bo'lmagan tantanali e'lon.

To'g'ri javob: C) Shvetsiya

Toʻgʻri javob: C. Darslikda: "Cheklangan monarxiyada monarxning hukmronligi konstitutsiya yoki parlament bilan cheklanadi (Daniya, Norvegiya)" deyilgan; Shvetsiya ham xuddi shu Skandinaviya konstitutsiyaviy monarxiyalari toifasiga kiradi. Nega boshqalari emas: Vatikan darslikda aniq "teokratik monarxiya" deb alohida ajratilgan (cheklangan emas); Shri-Lanka va Irlandiya respublika boshqaruv shakliga ega, monarxiya emas.

To'g'ri javob: C) 1-d, 2-b, 3-a, 4-c

Sanalarni voqealar bilan solishtiramiz. 2008-yil — amnistiya aktini qo'llashga oid yakuniy qarorni faqat sudlar chiqarishi belgilab qo'yilgan yil (2008-yil 22-dekabrdagi O'RQ-193-son qonun), demak 1-d. 2017-yil — jinoyat yo'liga kirgan shaxslarni jamiyatga qaytarish siyosati doirasida mahalla fuqarolar yig'inlariga 152 kishi kafillik asosida topshirilgan, demak 2-b. 2018-yil — O'zbekiston tashabbusi bilan Toshkentda «Tinchlik jarayoni, xavfsizlik sohasida hamkorlik va mintaqaviy sheriklik» mavzusidagi Afg'oniston bo'yicha xalqaro konferensiya o'tkazilgan (2018-yil 26-27-mart), demak 3-a. 1990-yillar boshi esa Yaponiya iqtisodiyotidagi uzoq turg'unlik davrining boshlanishi, demak 4-c. To'g'ri javob — 1-d, 2-b, 3-a, 4-c.

To'g'ri javob: C) I-a, b, e, h; II-c, d, f, g.

Unitar davlatda butun mamlakat miqyosida yagona konstitutsiya hamda yagona qonun chiqaruvchi, ijro va sud tizimi amal qiladi, ma'muriy-hududiy birliklar davlat suverenitetiga ega emas. Federativ davlat esa o'z konstitutsiyasi, parlamenti va hukumatiga ega subyektlardan (shtat, yer, amirlik) tashkil topadi. Misr, Turkiya, Yaponiya va Fransiya — klassik markazlashgan unitar davlatlar. Avstraliya (6 shtat), Somali (Somali Federativ Respublikasi), Venesuela (23 shtat) va Birlashgan Arab Amirliklari (7 amirlik — nomining o'zi federatsiyani bildiradi) esa federativ tuzilishga ega. Demak I-a, b, e, h; II-c, d, f, g.

To'g'ri javob: D) 1-c, 2-d, 3-b, 4-a

Atamalarning arabcha va lotincha ildizini bilish moslikni oson topishga yordam beradi. MA'MURA (arabcha «obod qilingan») — kishilar obod qilgan, qo'nim topgan, tabiatdan o'zlashtirgan maskanlar va mamlakatlarning mushtarak nomi (c). MUAMMO — mumtoz she'riyatda kishi nomi yashirin tarzda joylashtirilgan va topilishi lozim bo'lgan janr (d); hozirgi tilda u «yechilishi kerak bo'lgan masala» ma'nosida ham ishlatiladi. ADLIYA (arabcha «adl» — adolat) — adolat, to'g'rilik, xolislik, haqqoniylik degan ma'noni bildiradi va huquqni muhofaza qilish tizimining nomi sifatida qabul qilingan (b). ADVOKAT (lotincha advocatus — «yordamga chaqirilgan») — jismoniy va yuridik shaxslarga huquqiy masalalar bo'yicha malakali yordam va maslahat beruvchi yurist (a). Demak 1-c, 2-d, 3-b, 4-a.

To'g'ri javob: A) I-e, f, g; II-a, b, c

Inson huquqlari va fuqaroning asosiy huquqlari bir-biridan kelib chiqish manbai va qamrovi bilan farq qiladi. INSON HUQUQLARI xalqaro huquqdan kelib chiqadi va xalqaro hujjatlar bilan himoya qilinadi (f), yer yuzidagi butun insoniyat uchun bir xilda amal qiladi (g) hamda o'zining eng muhim, mutlaq qismida cheklanmaydi (e) — hayot huquqi, qiynoqqa solinmaslik, qullikda saqlanmaslik kabi huquqlar hech qanday vaziyatda cheklanmaydi (Fuqarolik va siyosiy huquqlar to'g'risidagi xalqaro paktning 4-moddasi). FUQARONING ASOSIY HUQUQ VA ERKINLIKLARI esa ma'lum bir davlat fuqarolariga shu davlat tomonidan taqdim etiladi (a), asosan o'sha davlatning konstitutsiyasidan kelib chiqadi (b) va davlat xavfsizligi, favqulodda holat kabi asoslarda qonun bilan cheklanishi mumkin (c). 'd' bandi chalg'ituvchi: inson huquqlari xalqaro XUSUSIY huquqdan emas, xalqaro (publik) huquqdan kelib chiqadi. Demak I-e, f, g; II-a, b, c.

To'g'ri javob: D) a, b, c, d

Toʻgʻri javob: D (a,b,c,d). 10-sinf darsligi (6-dars) aynan shunday yozadi: "Oʻzbekistonda aholini ijtimoiy himoya qilish dasturlari insonparvarlik, ijtimoiy adolat, manzillilik, profilaktik yoʻnaltirilganlik kabi muhim tamoyillarga asoslanadi." Nega boshqalari emas: e (davlat suvereniteti), f (ijtimoiy birdamlik), g (qonuniylik) va h (ijtimoiy koʻmak) darslikning shu tamoyillar roʻyxatida umuman keltirilmagan.

To'g'ri javob: C) mehnatga tayyorlash va kasb tanlashga ko'maklashish

Mehnat kodeksi voyaga yetmaganlarning mehnatini alohida tartibda, himoya choralari bilan yo'lga qo'yadi: o'n besh yoshdan boshlab ota-onasi (vasiysi) roziligi bilan, sog'lig'iga hamda ma'naviy va axloqiy kamol topishiga ziyon yetkazmaydigan yengil ishga, o'qishdan bo'sh vaqtda qabul qilishga yo'l qo'yiladi. Bundan ko'zlangan maqsad — o'smirni MEHNATGA TAYYORLASH va kasb tanlashiga ko'maklashish, ya'ni mehnat ko'nikmalarini shakllantirish. Maqsad oilaning daromadini oshirish yoki bolaning ehtiyojini qondirish emas; qayta tayyorlash esa allaqachon kasbga ega bo'lgan kattalarga nisbatan qo'llaniladigan tushuncha.