Kontrakt to'lovidan 12 foiz qaytariladi: kimga va qancha

Qisqacha javob. Kontrakt to'lovi ish haqingiz hisobidan amalga oshirilsa, o'sha summadan jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig'i — 12 foiz — ushlab qolinmaydi. Ya'ni 20 million so'mlik kontraktda 2,4 million so'm cho'ntagingizda qoladi. Bu Soliq kodeksining 378-moddasida yozilgan doimiy imtiyoz, har yili qayta e'lon qilinadigan aksiya emas.

Bu "qaytarish"mi yoki "olinmaslik"mi?

Aniq atama muhim. Soliq kodeksida bu to'lovlar soliq solinmaydigan daromadlar ro'yxatiga kiritilgan. Ya'ni asosiy holat — soliq umuman ushlab qolinmaydi: ish beruvchi ish haqingizdan kontrakt summasini to'g'ridan-to'g'ri o'tkazsa, o'sha qismdan 12 foiz hisoblanmaydi.

Agar soliq allaqachon ushlab qolingan bo'lsa — masalan siz kontraktni o'z pulingizdan to'lagan bo'lsangiz — o'shanda ortiqcha to'langan summani qaytarib olish masalasi tug'iladi. Shuning uchun eng oson yo'l: kontraktni ish haqidan to'lash tartibini oldindan rasmiylashtirish.

Kimning to'lovi hisobga olinadi?

Kodeksda uch toifa aniq sanalgan: o'zining, farzandlarining, shuningdek yigirma olti yoshga to'lmagan erining (xotinining) ta'lim olishi uchun to'lov.

Ikkita nuqtaga e'tibor bering. Birinchisi — farzand uchun yosh chegarasi qo'yilmagan, ya'ni katta yoshli farzandingizning kontraktini to'lasangiz ham imtiyoz ishlaydi. Ikkinchisi — turmush o'rtog'i uchun chegara bor: u 26 yoshga to'lmagan bo'lishi shart.

Qaysi ta'lim muassasalari kiradi?

Kodeksda "O'zbekiston Respublikasining professional va oliy ta'lim tashkilotlari" deyilgan. Ya'ni universitet, institut, akademiya bilan birga texnikum va kollejlar ham kiradi. Davlat yoki nodavlat ekani ajratilmagan — shart faqat tashkilotning O'zbekistonda bo'lishi.

Texnikumda o'qiyotgan bo'lsangiz, dual ta'lim shaklida stipendiya ham olishingiz mumkin — bu haqda dual ta'lim stipendiyasi maqolasida yozganmiz.

Bog'cha va maktab to'lovlari ham kiradimi?

Kiradi, lekin chegara bilan — va aynan shu joyda ko'p xato qilinadi. Nodavlat maktabgacha ta'lim tashkilotlari va maktablar ko'rsatadigan xizmatlar uchun ota-ona to'laydigan summa har bir farzand uchun oyiga 3 million so'mgacha soliqdan ozod. Undan ortig'iga imtiyoz tatbiq etilmaydi.

Xuddi shu chegara 3 yoshdan 18 yoshgacha nogironligi bo'lgan bolalar uchun kunduzgi parvarish xizmatiga ham qo'llaniladi. Bu norma 2026-yil 17-apreldagi qonun tahririda belgilangan — ya'ni nisbatan yangi.

Ta'lim krediti bilan to'lasam-chi?

Imtiyoz unga ham tegishli. Kodeksda alohida yozilgan: professional va oliy ta'lim tashkilotlarida o'qish uchun tijorat banklari ajratgan ta'lim kreditlarini (foizlari bilan) qoplashga yo'naltirilgan daromadlarga ham shu imtiyoz qo'llaniladi.

Ya'ni kreditni qaytarayotgan oy-oy to'lovlaringiz ham 12 foizdan ozod. Ta'lim kreditining o'zi kimga va qanday shartlar bilan berilishini ta'lim krediti maqolasida ko'ring.

Amalda qancha tejaladi?

Hisob oddiy: rezident jismoniy shaxs daromadiga soliq stavkasi 12 foiz, demak imtiyoz shu foizni to'g'ridan-to'g'ri saqlab qoladi. Kontrakt qancha katta bo'lsa, tejash shuncha sezilarli.

Bu imtiyoz kimga eng foydali?

Ishlab, ayni paytda o'qiyotgan talabaga va farzandining kontraktini to'layotgan ota-onaga. Ya'ni imtiyoz ish haqi bor odamga ishlaydi — daromadi bo'lmagan talabaning o'zi undan foydalana olmaydi, lekin uning kontraktini to'layotgan ota-onasi foydalanadi.

Kontrakt to'lovining muddati va ulushlari alohida masala: birinchi qismini 15-sentabrgacha kamida 25 foiz qilib to'lash shart. Narx qanday belgilanishi esa super-kontrakt va tabaqalashtirilgan to'lov maqolasida.

Qanday rasmiylashtiriladi?

Imtiyoz avtomatik ishlamaydi — buning uchun to'lov hujjat bilan tasdiqlanishi kerak: shartnoma va to'lov hujjati. Amaliy tartib ikki xil: ish beruvchi orqali (buxgalteriyaga shartnoma va to'lov hujjatini taqdim etasiz, ular ish haqidan o'tkazadi) yoki soliq organiga daromad deklaratsiyasi orqali.

Aniq hujjatlar ro'yxati va muddatlarni ish beruvchingiz buxgalteriyasidan yoki soliq organidan aniqlashtiring — bu qism kodeksda emas, idoraviy tartibda belgilanadi. Kontrakt to'lay olmaslik xavfi bo'lsa, boshqa yo'llar ta'lim krediti va grant imkoniyatini tekshirish orqali ochiladi.

Manba: O'zbekiston Respublikasi Soliq kodeksining 378-moddasi 16-bandi (2023-yil 28-dekabrdagi O'RQ-891-son va 2026-yil 17-apreldagi O'RQ-1129-son qonunlari tahririda) hamda 381-moddasi (rezident jismoniy shaxs uchun 12 foizlik stavka), lex.uz. Tekshirilgan sana: 2026-yil 26-avgust.