9-sinf Jahon ijtimoiy-iqtisodiy geografiyasi

ISBN 978-9943-01-563-0 UO‘K 33.91(100) (075) KBK 65.04ya721 Q 33 © А. Qayumov va boshq. 2002, 2005, 2010, 2014, 2019 © «O‘ZBEKISTON» NMIU, 2002, 2005, 2010, 2014, 2019 Taqrizchilar: Geografiya fanlari nomzodi, dotsent P. G‘ulomov, O‘zbekiston Xalq o‘qituvchisi X. Inog‘omov, Andijon davlat universiteti geografiya kafedrasi mudiri, geografiya fanlari nomzodi, dotsent R. Qodirov, Toshkent shahar Mirobod tumani 213-maktab o‘qituvchisi S. Berdiyeva, Toshkent shahar Olmazor tumani 278-maktab o‘qituvchisi M. Avezov, O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi ixtisoslashtirilgan maktab- internati geografiya o‘qituvchisi, Xalq ta’limi a’lochisi J. Ismatov. Q 33 A. Qayumov va boshq. «Geografiya» …

3 KIRISH Siz quyi sinflarda «Tabiiy geografiya boshlang‘ich kursi», «Materik va okeanlar tabiiy geografiyasi», «O‘rta Osiyo va O‘zbekiston tabiiy geo­ grafiyasi» hamda «O‘zbekiston iqtisodiy va ijtimoiy geografiyasi» kurs­ larida geografiya faniga oid turli ma’lumotlar bilan tanishib chiqdingiz. 9-sinfda o‘qitiladigan «Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi» kursi jahon iqtisodiyoti, siyosati, ekologiyasi, madaniyatiga, xullas, hayotning deyarli barcha jabhalariga ma’lum darajada aloqadordir. Mazkur fan o‘quvchilarga jahon va uning ayrim qismlariga xos betakror geografik xususiyatlarni ko‘rsatib berishi, ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyot jarayoni va qonuniyatlari haqida batafsil ma’lumot berishi …

4 I BO‘LIM. JAHONNING UMUMIY TAVSIFI 1-§. Jahonning siyosiy xaritasi Siyosiy xarita, davlat, Birlashgan Millatlar Tashkiloti (BMT), eng yirik va «mitti» davlatlar, orol davlatlar, yarimorol davlatlar, ichki kontinental davlatlar, mustaqil davlatlar. Jahonning siyosiy xaritasida, 2018-yil holatiga ko‘ra, 240 dan ortiq mamlakat bo‘lib, jumladan jahon hamjamiyati tomonidan mustaqilligi ras­ man tan olingan 194 ta suveren davlat mavjud. Bulardan 193 tasi BMTning faoliyatida a’zo davlatlar sifatida, 1 tasi (Vatikan) esa kuzatuvchi-davlat bo‘lib ishtirok etmoqda. Davlatlar bir-biridan turli xususiyatlari bilan ajralib turadi. Bun­ day muhim jihatlaridan biri hududning kattaligi hisoblanadi. Jahond…