Multi-level: daraja o'rtacha balldan chiqadi, B2 uchun 51 ball yetadi
Multi-level imtihonida daraja bitta raqamdan chiqadi: to'rt bo'lim balining o'rtachasi. Har bo'lim 75 ballgacha baholanadi. O'rtacha 38 dan 50 gacha bo'lsa B1, 51 dan 64 gacha B2, 65 va undan yuqori C1 beriladi. 37 va undan past bo'lsa sertifikat berilmaydi.
Bu shkala 2023-yil martdan amalda va agentlik saytida rasmiy hujjat sifatida turadi. 2025-yil oktabrdan yozish bo'limi butunlay yangi formatga o'tdi: ikki emas, uch topshiriq, har biri 0 dan 6 ballgacha. Quyida har bo'lim qanday baholanishi, rasmiy namunalar va hisoblash misoli.
Daraja jadvali: o'rtacha ball nimani beradi
| Daraja | To'rt bo'lim o'rtachasi | Tinglash va o'qishda taxminan nechta to'g'ri (35 tadan) |
|---|---|---|
| C1 | 65–75 | 28–35 |
| B2 | 51–64 | 18–27 |
| B1 | 38–50 | 10–17 |
| B1 dan past (sertifikat yo'q) | 0–37 | 0–9 |
Bu jadvalni Bilim va malakalarni baholash agentligining Ilmiy-metodik kengashi 2023-yil 16-martda tasdiqlagan. Undan oldin shkala boshqacha edi, shuning uchun 2022-yilgi maslahatlar ishlamaydi. Uchinchi ustun taxminiy: tinglash va o'qishda nechta to'g'ri javob qaysi darajaga tushishini ko'rsatadi. Aniq ball esa savollarning qiyinligiga qarab o'zgaradi, pastda tushuntiramiz. Daraja DTM testida necha ball berishi CEFR sahifasida hisoblab qo'yilgan: B2 va undan yuqori maksimal, B1 uning 75 foizi.
Tinglab tushunish va o'qish: 35 savol, lekin 35 ball emas
Har ikkala bo'limda 35 ta savol, har savol bir ball. Lekin natija «nechta to'g'ri topdingiz» emas. Agentlik xalqaro Rasch usulini qo'llaydi: avval sizning qobiliyat ko'rsatkichingiz hisoblanadi, keyin u guruhdagi o'rtacha va tarqoqlik bilan solishtirilib standart shkalaga o'tkaziladi. Formula sodda: standart ball = 50 + 10 × (sizning ko'rsatkichingiz o'rtachadan necha tarqoqlik uzoqda). O'rtacha talabgor 50 ball oladi. O'rtachadan 2,5 tarqoqlik va undan yuqori hamma natija 75 ball hisoblanadi, chunki testda C2 darajasidagi savollar yo'q.
Amalda bu shuni bildiradi: qiyin variantda 20 ta to'g'ri javob oson variantdagi 20 tadan ko'proq ball beradi. Shuning uchun jadvaldagi «18–27 to'g'ri javob B2» faqat mo'ljal. Tinglashda har matn ikki marta eshittiriladi, bo'lim 45 daqiqa, javoblarni varaqaga ko'chirish uchun 10 daqiqa qo'shimcha beriladi. O'qish 60 daqiqa, qo'shimcha vaqt yo'q.
Yozish: 2025-yil oktabrdan uch topshiriq
Bu eng katta o'zgarish. Agentlik 2025-yil 8-iyulda yangi formatni e'lon qildi, avgustda sinovdan o'tkazdi va oktabrdan imtihonga kiritdi. Ilgari ikki topshiriq bor edi: 100–150 va 200–250 so'z. Endi uchta:
| Topshiriq | Nima yozasiz | Hajm | Qaysi darajaga mo'ljallangan |
|---|---|---|---|
| 1.1 | Do'stingizga norasmiy xat (elektron xatga javob) | 50 ta so'z | B1 |
| 1.2 | Xat muallifiga rasmiy javob xati | 120–150 so'z | B2 |
| 2 | Onlayn munozaraga post: blog, forum yoki jurnal maqolasi | 180–200 so'z | C1 |
Birinchi qismda sizga bitta elektron xat beriladi, masalan sport klubi bir oyga yopilishi haqida. Shu xatga javoban ikki matn yozasiz: do'stga qisqa va rasmiy shaxsga to'liq. Ikkinchi qismda til o'rganuvchilar munozarasiga post yozasiz, masalan «katta shaharda yashash yaxshimi yoki kichik shaharda». Butun bo'limga 60 daqiqa. Rasmiy namunalar agentlik saytining «Chet tilidan milliy sertifikat» bo'limida, ingliz, nemis, fransuz, arab va turk tillari uchun.
Har topshiriq alohida, 0 dan 6 ballgacha baholanadi. Ekspert beshta narsaga qaraydi: topshiriq to'liq bajarilganmi, grammatika, so'z boyligi, matn yaxlitligi va bog'lovchilar, imlo va tinish belgilari. Uslub ham hisobga olinadi: do'stga «Dear Sir» deb yozsangiz yoki menejerga «Hi», ball tushadi. Uch topshiriq bali yig'iladi va standart ballga aylantiriladi. Agentlikning ingliz tili namunasida ikki talabgor shunday baholangan:
| Rasmiy namuna | 1.1 | 1.2 | 2 | Yig'indi | Standart ball | Daraja |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1-talabgor | 4 | 2 | 2 | 8 | 47 | B1 |
| 2-talabgor | 5 | 3 | 4 | 12 | 61 | B2 |
Birinchi talabgor do'stga xatni yaxshi yozgan (4), lekin rasmiy xatda uslubni ushlab turolmagan va munozara postida pozitsiyasi noaniq bo'lgan (2 va 2). Ikkinchisi rasmiy xatda savollarning hammasiga javob bermagan (3), postda esa murakkab gaplar ishlatgan, lekin fikri aniq emas (4). Ekspert izohlarida eng ko'p uchraydigan gap: «grammatika va so'z tanlashdagi xatolar tushunishga xalaqit beradi». Xato tushunishga xalaqit bermasa, 3–4 ball; xalaqit bersa 2.
Eski namuna bilan tayyorlanmang. Internetdagi «Task 1 150 so'z, Task 2 250 so'z» shablonlari 2025-yil oktabrgacha edi. Hozir 50 so'zlik norasmiy xat alohida baholanadi. Uni 120 so'z qilib yozsangiz, hajm sharti buziladi. Vazirlar Mahkamasi reglamentining matnida hali eski ikki topshiriq yozilgan, lekin reglamentning o'zi agentlikka formatni xorijiy tajribadan kelib chiqib o'zgartirish huquqini bergan.
Talabgorning bilimi qaysi darajaga mos kelishini aniqlash uchun testning 4 bo'limi bo'yicha o'rtacha ball hisoblanadi va yakuniy natijalar quyidagi shkala bo'yicha e'lon qilinadi: C1 — 65–75, B2 — 51–64, B1 — 38–50, B1 dan quyi — 0–37.Bilim va malakalarni baholash agentligi, ko'p darajali test formati uchun baholash mezonlari, 16-mart 2023
Gapirish: uch tur topshiriq, bitta umumiy baho
Gapirish bo'limi 15 daqiqa atrofida va uch turdagi topshiriqdan iborat: o'zingiz haqingizda savollar, berilgan mavzuda uzluksiz gapirish va fikrni asoslash. Yozishdan farqi: har topshiriqqa alohida ball qo'yilmaydi, ekspertlar butun suhbatga bitta umumlashgan baho beradi. Bir necha ekspert baholasa, ularning o'rta arifmetigi olinadi va 75 ballik shkalaga o'tkaziladi. Ingliz, arab va turk tillarida gapirish alohida kunda o'tadi, nemis va fransuz tilida hammasi kompyuterda bir kunda. Sanalar yil oxirigacha jadvalda.
Agentlikning rasmiy videosi (2023): ko'p darajali tizimda gapirish ko'nikmasi qanday baholanadi.
Misol: ikki talabgor, bir xil tinglash va o'qish
| Bo'lim | Dilshod | Madina |
|---|---|---|
| Tinglab tushunish | 60 | 60 |
| O'qish | 55 | 55 |
| Yozish | 47 | 40 |
| Gapirish | 52 | 44 |
| O'rtacha | 53,5 | 49,75 |
| Daraja | B2 | B1 |
Dilshod va Madina tinglash va o'qishda bir xil ball olgan. Farq yozish va gapirishda. Dilshodning o'rtachasi 53,5, bu 51 dan yuqori, demak B2. Madinaning o'rtachasi 49,75, bu 50 dan past, demak B1. Ikki bo'limda jami 15 ball farq darajani o'zgartirdi.
Xulosa: bitta kuchli bo'lim ikkinchi bo'limdagi yiqilishni har doim ham qoplamaydi, hisob o'rtacha bo'yicha. DTM uchun bu farq katta: B2 chet tilidan maksimal 93 ball beradi, B1 esa 69,8. Bu haqda sertifikat bilan kirish maqolasida.
Natija, apellyatsiya va bitta oyda bitta til
Natija imtihon yakunlangan kundan bir haftadan kechikmay chiqadi, bu 2026-yil iyuldagi qaror bilan belgilangan. Rozi bo'lmasangiz, imtihon o'tkazilgan kundan uch ish kuni ichida my.gov.uz orqali apellyatsiya berasiz. Komissiya ikki haftada ko'radi, ikkinchi apellyatsiya yo'q. Bitta oyda faqat bitta chet tilidan topshirasiz. Sertifikat QR kod bilan elektron shaklda my.gov.uz kabinetiga keladi va butun respublikada kuchga ega. Imtihon kunidagi taqiqlar alohida maqolada.
Bitta chalkashlik bor. Reglamentda 60 foiz qoidasi bor: 120 balldan 72 dan kam olgan talabgor daraja shartini bajarmagan hisoblanadi. Bu qoida alohida daraja uchun topshiriladigan imtihonlar uchun. Multi-level formatda esa faqat yuqoridagi 75 ballik jadval ishlaydi. 1-sentabrdan xitoy, koreys, yapon va yana sakkiz til ham multi-level formatga o'tdi, ular haqida alohida yozganmiz.
Nima xato ketadi: beshta holat
- Bitta bo'limga ishonish. Tinglashda 70 olib, gapirishda 30 olsangiz, o'rtacha tushib ketadi. To'rt bo'limni tekis tayyorlang.
- Yozishda hajmni buzish. 50 so'zlik xatni 120 so'z qilish yoki 180 so'zlik postni 100 so'zda tugatish topshiriq bajarilmadi degani.
- Uslubni aralashtirish. Do'stga rasmiy, menejerga norasmiy yozish. Rasmiy namunada aynan shu uchun 2 ball qo'yilgan.
- «35 dan 28 topsam C1» deb hisoblash. Bu mo'ljal, aniq ball Rasch bo'yicha chiqadi va variantga bog'liq.
- Apellyatsiyani natijadan keyin boshlash. Muddat natija kunidan emas, imtihon kunidan uch ish kuni.
Tayyorgarlik uchun: agentlik saytidagi «Chet tilidan milliy sertifikat» bo'limidan o'z tilingiz namunasini yuklab oling, yozishni yangi uch topshiriqli formatda mashq qiling. Ingliz tili sahifasida daraja va DTM bali hisobi bor.
Manba: Bilim va malakalarni baholash agentligi, «Chet tilini bilish darajasini baholash ko'p darajali test formati uchun baholash mezonlari» (Ilmiy-metodik kengash, 16.03.2023; uzbmb.uz «Baholash mezonlari» sahifasi); agentlikning «Yozma ish yangi format namunasi» to'plami (api-portal.gov.uz, 13.10.2025: ingliz, nemis, fransuz, arab, turk) va 08.07.2025 e'loni; Vazirlar Mahkamasining 16.02.2022 dagi 73-son qarori bilan tasdiqlangan reglament (25–27, 30–32, 37–41, 43-bandlar; 18.12.2024 dagi 847-son va 29.07.2026 dagi 411-son qarorlar tahririda); agentlik saytining «Namunaviy test topshiriqlari» bo'limi (yangilangan 03.09.2026). Tekshirilgan sana: 5-sentabr 2026.
