Давлат ва ҳуқуқ назарияси — тест саволлари жавоблари билан (4-саҳифа)
1) Гипотеза
2) Диспозиция
3) Санксия
а) Оғир оқибатларга сабаб бўлса;
б) сув ёки сув ҳавзаларидан фойдаланиш шартларини бузиш;
с) энг кам ойлик иш ҳақининг эллик баробаридан юз баробаригача миқдорда жарима ёки уч йилгача ахлоқ тузатиш ишлари, ёхуд олти ойгача қамоқ ёки уч йилгача озодликдан маҳрум қилиш билан жазоланади.
- А) 1-а; 2-с; 3-б
- Б) 1-с; 2-б; 3-а
- С) 1-б; 2-а; 3-с
- Д) 1-а; 2-б; 3-с
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Д) 1-а; 2-б; 3-с
Ҳуқуқ нормаси уч қисмдан иборат: гипотеза (норма қўлланадиган шарт-шароит) — «оғир оқибатларга сабаб бўлса» (а); диспозиция (хулқ-атвор қоидаси/тақиқланган ҳаракат) — «сув ҳавзаларидан фойдаланиш шартларини бузиш» (б); санксия (ҳуқуқбузарлик учун жавобгарлик чораси) — жарима/қамоқ/озодликдан маҳрум қилиш (с). Демак 1-а, 2-б, 3-с.
- А) фақат гипотеза
- Б) диспозиция ва санксия
- С) фақат диспозиция
- Д) гипотеза ва диспозиция
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Д) гипотеза ва диспозиция
Нормада шарт (гипотеза) — "25 ёшга тўлган ва камида 5 йил Ўзбекистон ҳудудида муқим яшаётган фуқаро" — ҳамда хулқ-атвор қоидаси (диспозиция) — "депутат ёки сенатор бўлиши мумкин" — мавжуд; санксия йўқ. Демак гипотеза ва диспозиция.
1) давлатнинг (халқнинг) иродасини акс эттиради; 2) давлат томонидан норматив ҳужжатларда акс эттирилади; 3) давлат томонидан муҳофаза қилинади, зарур бўлган ҳолларда давлатнинг мажбурлов кучи билан таъминланади; 4) жамият ва давлат нуқтайи назаридан энг муҳим бўлган сиёсий-ҳуқуқий муносабатларни мустаҳкамлайди.
- А) 1, 2, 3, 4
- Б) 1, 2
- С) 1, 2, 3
- Д) 2, 3, 4
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: С) 1, 2, 3
Ҳуқуқ нормасига хос белгилар — давлат (халқ) иродасини акс эттириши (1), норматив ҳужжатларда мустаҳкамланиши (2) ва давлат мажбурлов кучи билан таъминланиши (3). 4-банд сиёсий-ҳуқуқий муносабатларнинг энг муҳимлигига оид бўлиб, муаллиф калитига кўра ҳуқуқ нормасининг асосий белгилари қаторига киритилмаган. Тўғри жавоб — 1, 2, 3.
И. норматив-ҳуқуқий ҳужжат
II. юридик прецедент
III. умумийлик
а) суднинг умуммажбурий аҳамиятга эга бўлган аниқ бир иш бўйича қарори;
б) Ўзбекистон ҳуқуқ тизимида қўлланилмайди;
с) Ўзбекистонда ҳуқуқ тизимининг асосий манбаси;
д) ҳуқуқ манбаси, шакли;
э) умуммажбурий хулқ-атвор қоидаларини ўз ичига олган расмий ҳужжат.
- А) И-а, б; II-с, э; III-д
- Б) И-с, б; II-а, э; III-д
- С) И-а, б; II-с, д; III-э
- Д) И-д, б; II-с, э; III-а
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: А) И-а, б; II-с, э; III-д
Муаллиф калитига кўра тўғри жавоб — А. Норматив-ҳуқуқий ҳужжат (И) — Ўзбекистонда асосий ҳуқуқ манбаси (с) ва умуммажбурий хулқ-атвор қоидаларини ўз ичига олган расмий ҳужжат (э); юридик прецедент (II) — суднинг аниқ иш бўйича умуммажбурий қарори (а), лекин Ўзбекистонда қўлланилмайди (б); умумийлик (III) эса иккаласига ҳам хос — ҳуқуқ манбаси, шакли (д). (Диққат: калит А бандни тасдиқлайди; изоҳ ҳуқуқий мантиқ билан мослаштирилди.)
1) Маъмурий ҳуқуқ; 2) Экология ҳуқуқи; 3) Ер ҳуқуқи; 4) Жиноят ҳуқуқи; 5) Молия ҳуқуқи; 6) Конституциявий ҳуқуқ; 7) Оила ҳуқуқи; 8) Фуқаролик ҳуқуқи; 9) Меҳнат ҳуқуқи.
- А) 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9
- Б) 1, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9
- С) 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9
- Д) 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 9
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: С) 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9
Санаб ўтилган тўққизта соҳа — Маъмурий, Экология, Ер, Жиноят, Молия, Конституциявий, Оила, Фуқаролик ва Меҳнат ҳуқуқи — барчаси Ўзбекистон ҳуқуқ тизимининг асосий соҳалари ҳисобланади. Тўғри жавоб — 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 (ҳаммаси).
- А) Сайлов кодекси
- Б) Божхона кодекси
- С) Банклар ва банк фаолияти тўғрисидаги қонун
- Д) Солиқ кодекси
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: А) Сайлов кодекси
Қонуннинг шахслар доирасида амал қилишига истисно — қонун барча шахсларга эмас, балки айрим тоифага (масалан сайловчилар, номзодлар) қаратилган ҳолат. Сайлов кодекси айнан сайлов жараёни иштирокчиларига нисбатан амал қилади, шунинг учун у шахслар доирасидаги истиснога мисол бўлади.
И. Ҳуқуқ нормасининг асосий вазифаси – ижтимоий муносабатларни тартибга солиш.
II. Ҳуқуқ нормаси давлат томонидан муҳофаза қилинади, зарур бўлган ҳолларда давлатнинг мажбурлов кучи билан таъминланади.
III. Ҳуқуқ нормаси – бу ҳуқуқ тизимининг энг факултатив, сўнги элементи.
- А) И-нотўғри; II-тўғри; III-нотўғри
- Б) И-тўғри; II-тўғри; III-нотўғри
- С) И-нотўғри; II-тўғри; III-тўғри
- Д) И-тўғри; II-нотўғри; III-тўғри
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Б) И-тўғри; II-тўғри; III-нотўғри
И — тўғри (ҳуқуқ нормасининг асосий вазифаси ижтимоий муносабатларни тартибга солиш). II — тўғри (норма давлат мажбурлов кучи билан таъминланади). III — нотўғри: ҳуқуқ нормаси тизимнинг факултатив эмас, балки дастлабки (бирламчи) элементидир. Тўғри жавоб — И-тўғри; II-тўғри; III-нотўғри.
а) одам;
б) шахс;
с) киши.
И. Жинс нуқтайи назаридан одамнинг аёл киши ёки эркак киши эканини билдиради, бу тушунча кўпроқ ижтимоий мазмунга эга.
II. Атроф-муҳитга фаол таъсир кўрсата олиши билан бошқа тирик мавжудотлардан фарқ қилади.
III. Фалсафий, ижтимоий, ахлоқий тушунча бўлиб, у ўзида инсон моҳиятини, унинг мавжудот сифатидаги қадриятини мужассам этади.
- А) а-И, б-II, с-III
- Б) а-И, с-II, б-III
- С) б-И, а-II, с-III
- Д) с-И, а-II, б-III
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Д) с-И, а-II, б-III
Киши — жинс нуқтайи назаридан аёл ёки эркак эканини билдиради (И); Одам — атроф-муҳитга фаол таъсир кўрсатиши билан фарқ қиладиган тирик мавжудот (II); Шахс — фалсафий-ижтимоий-ахлоқий тушунча бўлиб, инсон моҳиятини мужассам этади (III). Демак с-И, а-II, б-III.
И. Ҳуқуқий одат
II. Юридик прецедент
III. Умумий хусусиятлар
а) Узоқ давр мобайнида амалда бўлиши натижасида шаклланган ва давлат томонидан умуммажбурий қоида сифатида тан олинган хулқ-атвор қоидасидир.
б) Суднинг умуммажбурий аҳамиятга эга бўлган аниқ бир иш бўйича қароридир.
с) У қабул қилингач, ўша масала бўйича умуммажбурий қоидага айланади.
д) Ҳуқуқ манбалари.
- А) И-а, II-д, III-б
- Б) И-а, II-б, с, III-д
- С) И-б, II-а, III-с
- Д) И-а, II-б, III-с
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Б) И-а, II-б, с, III-д
Ҳуқуқий одат (И) — узоқ амалда бўлиб шаклланган, давлат тан олган хулқ-атвор қоидаси (а). Юридик прецедент (II) — суднинг аниқ иш бўйича умуммажбурий қарори (б) бўлиб, қабул қилингач ўша масала бўйича умуммажбурий қоидага айланади (с). Умумий хусусият (III) — ҳар иккиси ҳам ҳуқуқ манбаларидир (д). Демак И-а, II-б ва с, III-д.
- А) жиноят ҳуқуқи
- Б) фуқаролик ҳуқуқи
- С) процессуал ҳуқуқ
- Д) моддий ҳуқуқ
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Д) моддий ҳуқуқ
Моддий ҳуқуқ — ҳуқуқий муносабат иштирокчиларининг ҳуқуқ ва мажбуриятларини (субйектларнинг хулқ-атвори мазмунини) белгилайди. Процессуал ҳуқуқ эса бу ҳуқуқларни амалга ошириш ва ҳимоя қилиш тартибини белгилайди.
Бу — мавзунинг очиқ намуна қисми. Тўлиқ банк, вақт режими, таҳлил ва хатолар устида ишлаш — тест режимида.