Энг кўп маош берадиган 10 олийгоҳ: ярмига ДТМ бали билан кирилмайди
Ғолибжон Давронов
Таълим сифатини таъминлаш миллий агентлиги 2025-йил июлдан 2026-йил июнгача бўлган даврда олийгоҳ битирувчиларининг расмий даромадини ҳисоблади. Республика бўйича ўртача кўрсаткич — 4,9 млн сўм. Рейтинг эълон қилингач биз уни ўз базамиздаги 2026-йилги кириш баллари билан ёнма-ён қўйдик ва битта нарса дарров кўзга ташланди: энг юқори даромадли ўнта ОТМнинг ярми ДТМ танловида умуман қатнашмайди. Яъни уларга балл билан кирилмайди.
| ОТМ | Битирувчи даромади | ДТМ танловида қатнашадими |
|---|---|---|
| VGIK Тошкент филиали | 23,4 млн | йўқ |
| Inha университети | 12,6 млн | йўқ |
| Вестминстер университети | 12,5 млн | йўқ |
| Жаҳон иқтисодиёти ва дипломатия университети | 10,6 млн | ҳа |
| Тошкент давлат иқтисодиёт университети | 10,3 млн | ҳа |
| Тошкент ахборот технологиялари университети | 9,4 млн | ҳа |
| Сингапур менежментни ривожлантириш институти | 9,3 млн | йўқ |
| Плеханов номидаги RIU Тошкент филиали | 9,0 млн | йўқ |
| Тошкент давлат юридик университети | 8,4 млн | ҳа |
| Навоий давлат кончилик ва технологиялар университети | 8,1 млн | ҳа |
Бу жадвал нимани кўрсатмайди
Агентлик фақат расмий қайд этилган даромадни ҳисобга олган — иш берувчи солиққа кўрсатган суммани. Норасмий даромад, фриланс, хориждаги масофавий иш бу рақамга тушмайди. Шунинг учун IT ва тил соҳаларида ҳақиқий рақам жадвалдагидан юқори бўлиши мумкин.
Иккинчидан, индекс ҳисобланганда битирувчининг даромади у яшаётган ҳудуддаги ўртача иш ҳақи билан солиштирилган. Бу муҳим, чунки Тошкентда ишлайдиган битирувчи ва вилоятда ишлайдиган битирувчи бир хил диплом билан турлича сумма олади.
| Ҳудуд | Битирувчининг ўртача ойлик даромади |
|---|---|
| Тошкент шаҳри | 6,6 млн сўм |
| Навоий вилояти | қарийб 5,0 млн сўм |
| Тошкент вилояти | 4,96 млн сўм |
Энг кўп тўлайдиган бештасига қандай кирилади
VGIK Тошкент филиали, Inha, Вестминстер, Сингапур менежментни ривожлантириш институти ва Плеханов филиали — буларнинг бирортаси давлат қабул танлови жадвалида йўқ. Улар абитуриентни ўз қоидаси бўйича олади: ўз имтиҳони, инглиз тили сертификати, суҳбат. ДТМ бали уларга кириш учун асос эмас.
Бунинг икки оқибати бор. Биринчиси — бу ОТМларга грант йўқ: ўқиш тўлиқ тўловли. Иккинчиси — уларга қабул ДТМ натижаси эълон қилинишини кутмайди, ўз жадвали бўйича боради.
Демак, «энг кўп маош берадиган университетга кираман» деган режа ДТМ бали устига қурилмайди. У пул ва ўша ОТМнинг ўз талаби устига қурилади.
Балл билан кириладиган бештаси: қанча керак бўлди
Қолган бештаси давлат танловида. Уларнинг 2026-йилги ҳақиқий чегара баллари бизнинг базамизда бор.
| ОТМ | Даромад | Грант чегараси (2026) | Контракт чегараси |
|---|---|---|---|
| JIDU | 10,6 млн | 176,6–189,0 (ўртача 185,6) | энг паст 161,6 |
| TDIU | 10,3 млн | 160,9–189,0 (ўртача 179,9) | энг паст 59,1 |
| TATU | 9,4 млн | 69,6–186,2 (ўртача 150,0) | энг паст 56,7 |
| ТДЮУ | 8,4 млн | 179,7–189,0 (ўртача 184,4) | энг паст 164,2 |
| Навоий кончилик | 8,1 млн | 68,3–187,4 (ўртача 133,7) | энг паст 56,7 |
Жадвалда энг қизиқ устун — охиргиси. ТДИУда грант ўртачаси 179,9 балл, лекин айрим гуруҳларда контракт чегараси 59,1 баллгача тушган. ТАТУда эса грантнинг энг паст чегараси 69,6 балл. Бу битта университетнинг номи остида бутунлай бошқа-бошқа рақобат борлигини билдиради.
Ишлаб чиқилган мисол: 112 балл билан нима қилиш мумкин
Фараз қилайлик, сизда 112 балл. Рейтингдаги бешта давлат ОТМи бўйича ҳолат қуйидагича:
- JIDU — грант чегараси энг пасти 176,6, контракти 161,6. 112 балл билан йўл ёпиқ.
- ТДЮУ — грант 179,7 дан, контракт 164,2 дан. Ёпиқ.
- TDIU — грантга йўқ, лекин контракт чегараси 59,1 гача тушадиган гуруҳлар бор. Очиқ.
- TATU — грантнинг энг паст чегараси 69,6; контракт 56,7 дан. Иккаласи ҳам очиқ, фақат қайси йўналиш эканини текшириш керак.
- Навоий кончилик — грант ўртачаси 133,7, энг пасти 68,3. Очиқ.
Яъни 112 балл «рейтингдаги университетга кира олмайман» дегани эмас. У «рейтингдаги университетнинг қайси йўналишига кираман» деган саволга айланади. Баллингизга қайси гуруҳлар мос келишини Менга мослари бўлимида кўриш мумкин.
Соҳа бўйича фарқ университет фарқидан кичик
| Соҳа | Битирувчининг ўртача расмий ойлик даромади |
|---|---|
| Ижод ва спорт | 6,33 млн сўм |
| Амалий фанлар | 5,50 млн сўм |
| Республика ўртачаси | 4,90 млн сўм |
| Ижтимоий-гуманитар | 4,61 млн сўм |
| Тиббиёт | 4,43 млн сўм |
Соҳалар орасидаги фарқ 6,33 ва 4,43 млн — яъни 1,9 млн сўм. Университетлар орасидаги фарқ эса 23,4 ва 8,1 млн. Бошқача айтганда, қайси соҳани танлаганингиздан кўра қайси муассасада ўқиганингиз кучлироқ таъсир қилган.
Бу тиббиёт битирувчисининг кам олишини англатмайди. Тиббиётда 4,43 млн — бу кўпинча резидентура ёки дастлабки иш йиллари рақами; касбий ўсиш эгри чизиғи узунроқ. Бир йиллик кесим узоқ муддатли даромадни кўрсатмайди.
Бу рақамларни қандай нотўғри ўқишади
Хато 1: «Рейтингнинг юқорисидаги ОТМга ҳужжат топшираман». Юқоридаги бештасига ҳужжат топшириш механизми бутунлай бошқа — ДТМ орқали эмас. Буни августда эмас, ариза мавсумидан олдин билиш керак.
Хато 2: «Диплом маошни белгилайди». Агентлик ўзи айтади: индекс ҳудуддаги ўртача иш ҳақига нисбатан ҳисобланган. Тошкентдаги 6,6 млн ва вилоятдаги 4,9 млн фарқининг бир қисми дипломга эмас, меҳнат бозорига тегишли.
Хато 3: «Ўртача — бу мен оламан деган сумма». Ўртача ичида 23 млн оладиган ҳам, 3 млн оладиган ҳам бор. Рейтинг йўналиш танлашда мўлжал беради, кафолат бермайди.
Қарор қоидаси
- Аввал баллингизни аниқланг, кейин рейтингга қаранг — тескариси эмас. 2026-йилда грант бўйича ўртача ўтиш бали 134,6, контракт бўйича 93,7 балл бўлди.
- Рейтингдаги ОТМ ДТМ танловида қатнашадими — биринчи текширадиган нарса шу.
- Университет номига эмас, аниқ йўналиш чегарасига қаранг: битта ОТМ ичида фарқ 100 баллдан ошади.
- Даромад рақамини бир йиллик кесим сифатида ўқинг. У соҳанинг узоқ муддатли истиқболини эмас, ўтган 12 ойни кўрсатади.
Ижод ва спорт нега биринчи ўринда турибди
6,33 млн сўм билан ижод ва спорт соҳаси рўйхатнинг тепасида. Бу кутилмаган натижа, чунки бу соҳага кириш баллари энг юқори эмас. Сабаб рейтингнинг тузилишида: энг юқори даромадли ОТМ — VGIK Тошкент филиали, яъни кинематография институти — айнан шу соҳага тегишли ва унинг 23,4 млн сўмлик кўрсаткичи соҳа ўртачасини юқорига тортади.
Бу статистиканинг оддий хусусияти: кичик соҳада битта кучли муассаса ўртачани сезиларли силжитади. Амалий фанларда эса 5,5 млн сўм ўнлаб ОТМ бўйлаб тарқалган — бу рақам барқарорроқ.
Амалий хулоса: соҳа ўртачасини «шу соҳага кирсам шунча оламан» деб ўқиманг. Соҳанинг ичида қайси муассаса экани муҳимроқ.
Бир йиллик кесим ва беш йиллик қарор
Сиз бугун танлаётган йўналишдан беш йилдан кейин битирасиз. Агентлик эса 2025-йил июл – 2026-йил июн оралиғида ишлаган битирувчиларни ўлчади — яъни 2020–2024-йилларда ўқишга кирганларни. Улар ўқишга кирганда меҳнат бозори бошқача эди.
Шунинг учун бу жадвал келажакни эмас, ўтган даврни кўрсатади. Ундан икки хил фойдаланиш мумкин:
- Тўғри: «бу диплом билан иш топиляптими, расмий ишга жойлашиш борми» деган саволга жавоб сифатида. Расмий даромад қайд этилган бўлса, демак битирувчилар расмий секторга жойлашган.
- Нотўғри: «беш йилдан кейин шунча оламан» деган башорат сифатида.
Иккинчи текширув нуқтаси — ўша йўналишга бўлган рақобат. Агар даромад юқори, лекин кириш бали паст бўлса, бу одатда йўналишнинг янгилигини ёки ҳудудий чекловни билдиради. Навоий давлат кончилик ва технологиялар университети айнан шундай ҳолат: даромад 8,1 млн, грантнинг энг паст чегараси эса 68,3 балл.
Танлашдан олдин текширинг
- ОТМ давлат қабул танловида қатнашадими — қатнашмаса ДТМ бали керак эмас, лекин грант ҳам йўқ.
- Аниқ йўналишнинг 2026-йилги грант ва контракт чегараси қанча эди.
- Ўша йўналишда нечта ўрин бор — ўрин кўп бўлса чегара пастроқ тушади.
- Дипломдан кейин иш қаерда: ҳудуд кесимида фарқ 6,6 ва 4,9 млн.
- Контракт нархи ва даромад нисбати: тўлов неча ойлик битирувчи маошига тенг.
Боғлиқ материаллар: 83 олийгоҳнинг грант чегараси · 10 соҳа бўйича таққослаш · грант ва контракт бали орасидаги фарқ.
Манба: Таълим сифатини таъминлаш миллий агентлигининг 2025-йил июл – 2026-йил июн даври бўйича битирувчилар даромади таҳлили (республика ўртачаси, соҳа, ОТМ ва ҳудуд кесимлари). Кириш баллари — TestMakon базасидаги 2026-йилги қабул маълумотлари. Текширилган сана: 2026-йил 28-август.
