Академик мобиллик: бир семестрни бошқа университетда ўқиш — кимга ва қандай

Қисқача жавоб. Академик мобиллик — талабанинг камида бир, кўпи билан икки семестр давомида бошқа (маҳаллий ёки хорижий) университетда ўқиб келиши. У ерда тўпланган кредитлар ўз ОТМингизда тан олинади — яъни семестр йўқолмайди. Асосий шарт: таълим шакли, курс ва йўналиш (мутахассислик) мос бўлиши керак, ҳамда икки ОТМ ўртасида келишув шартномаси бўлиши шарт.

Академик мобиллик нима?

Расмий таъриф — Вазирлар Маҳкамасининг 2025-йил 13-сентябрдаги 578-сон қарори, 4-илова: академик мобиллик — олий таълим ташкилоти талабасининг маҳаллий (республика ҳудудидаги) ёки ташқи (халқаро, хорижий) бошқа олий таълим ташкилотига муайян вақт мобайнида ўқиш мақсадида бориши (юборилиши).

Бу перевод (ўқишни кўчириш) эмас: сиз ўз университетингиз талабаси бўлиб қоласиз, фақат бир муддат бошқа жойда ўқийсиз ва қайтиб келасиз. Дастур бакалавриат ва магистратура талабалари учун очиқ.

Ким иштирок эта олмайди?

Низомнинг 15-банди учта тоифани аниқ четлаб ўтган:

• Биринчи курснинг биринчи семестридаги талабалар;
• Битирувчи курснинг сўнгги семестридаги талабалар;
• Курсдан-курсга қолган талаба — сўнгги ўқиган семестридан кейинги семестрда.

Қолганлар учун йўл очиқ. Бундан ташқари, талаба қўшимча шартномаларга мувофиқ мобилликда иккинчи марта ҳам иштирок этиши мумкин.

Кредитлар тан олинадими?

Ҳа — бу дастурнинг асосий маъноси. 14-бандга кўра, юборувчи ОТМнинг ўқув режасидаги муайян семестр фанлари бўйича мобиллик даврида тўпланган кредитлар мос равишда тан олинади.

Агар талаба белгиланган кредитларни тўплай олмаса ёки фанлар фарқи аниқланса — ректорнинг ёзма рухсати билан ўша фанларни ўз университетида пулли асосда ўзлаштириш мумкин. Кредитларни тан олиш, академик қарздорлик ва уни ёпиш шартларини юборувчи ОТМ ректори белгилайди.

Ўқиш тугагач, талаба ҳамкор ОТМдан олган транскриптни (ўзлаштирилган кредитлар ва баҳолар ҳужжати) ўз университетининг ўқув-услубий бўлимига топширади.

Ариза қандай ёзилади?

Ариза ректор номига, электрон тарзда, кузги ва баҳорги семестр охирида берилади. Унда қуйидагилар кўрсатилади:

1. Талабанинг F.I.Sh., факултети ва гуруҳи;
2. Сафардан мақсад;
3. Бориши мўлжалланган жой;
4. Муддат (камида бир семестр, кўпи билан икки семестр);
5. Сафар билан боғлиқ харажатларнинг молиялаштириш манбалари.

Ижобий қарор чиқса, сафарга юбориш ҳужжатлари белгиланган тартибда расмийлаштирилади. Дастур ректорнинг буйруғи асосида амалга ошади.

Қайси университетга бориш мумкин?

Фақат сизнинг ОТМингиз билан ўзаро таълим келишуви имзоланган ҳамкор университетга. Шунинг учун биринчи қадам — имкониятлар рўйхатини топиш.

Низомнинг 9-банди буни осонлаштиради: ҳар бир ОТМ ўз расмий веб-сайтида академик мобиллик бўйича алоҳида бўлим яратиши шарт. У ерда ҳамкор университетлар, мобиллик дастурлари (йўналишлар кесимида), ариза топшириш тартиби ва муддатлари, юкланадиган ҳужжатлар ва аризаларни кўриб чиқиш босқичлари жойлаштирилади ҳамда мунтазам янгиланади.

Агар университетингиз сайтида бундай бўлим топилмаса — ўқув-услубий бўлим ёки халқаро алоқалар бўлимига мурожаат қилинг. Хорижий ОТМ билан мобилликни айнан халқаро алоқалар бўлими мувофиқлаштиради.

Талабалар қандай сараланади?

Саралаш шартларини юборувчи ва қабул қилувчи ОТМ ректорлари алоҳида белгилайди. Ҳисобга олинадиган омиллар: талабанинг қобилиятлари, ўзлаштириш кўрсаткичлари, ҳамда университетнинг имкониятлари — моддий-техник база, профессор-ўқитувчилар билан таъминланганлик ва мобилликнинг ўқув юкламасига таъсири.

Низом саралаш адолатли, шаффоф ва манфаатлар тўқнашувисиз ўтишини ректорлар зиммасига юклайди. Яъни танлов мезонлари олдиндан эълон қилиниши керак.

Контракт ва стипендия нима бўлади?

Молиявий масалалар — контракт тўлови, стипендия ва бошқа харажатлар — икки университет ўртасидаги келишув шартномаси шартларига мувофиқ ҳал қилинади (16-банд). Умумий қоида йўқ: ҳар бир дастурда алоҳида белгиланади, шунинг учун ариза беришдан олдин айнан шу бандни сўраб аниқланг.

Нега бу фойдали?

Низомда дастурнинг мақсадлари санаб ўтилган: етакчи илмий мактаблар шаклланган университетларда ўқиш имконияти, билим сифатини ошириш, бошқа ҳудудда таҳсил олиш зарурати бўлганларга шароит, хорижий ва маҳаллий таълим тизимлари тажрибаси билан танишиш, мутахассислик бўйича амалий кўникма олиш.

Амалий томондан: транскриптда бошқа университет номи пайдо бўлади, хорижий дастурларда тил амалиёти ва алоқалар шаклланади — буларнинг ҳаммаси магистратура ва иш топишда устунлик беради. Магистратурага қабул энди диплом ўртача бали бўйича ўтишини ҳисобга олсак, кредитларни йўқотмасдан тажриба орттириш айниқса қимматли.

Манба: Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2025-йил 13-сентябрдаги 578-сон қарори, 4-илова — "Олий таълим ташкилотлари талабаларининг академик мобиллигини ташкил этиш тартиби тўғрисида низом": lex.uz/uz/docs/-7726569.