10-синф Биология

© А. G‘афуров, А. Абдукаримов, Ж. Толипова, О. Ишанкулов, М. Умаралиева, И. Абдурахмонова. © «Шарқ» нашриёт-матбаа аксиядорлик компанияси Бош таҳририяти, 2017. Биология. Умумий ўрта таълим мактабларининг 10-синfi учун дарслик: 1-нашр / Муаллиfl ар: А. G‘афуров, А. Абдукаримов, Ж. Толипова, О. Ишанкулов, М. Умаралиева, И. Абдурахмо нова. – Т.: «Шарқ», 2017. – 240 б. ISBN 978-9943-26-708-4 UO‘K 373.5:371.381(075.3) KBK 28.02ya722+20.1ya722 UO‘K 373.5:371.381(075.3) KBK 28.02ya722+20.1ya722 Б 60 Б 60 ISBN 978-9943-26-708-4 Республика мақсадли китоб жамғармаси маблағлари ҳисобидан чоп этилди. Та қ р и з с ҳ и л а р: М. Эргашева – А. Авлоний номидаги ХТХҚТМОМИ доценти, биологий…

3 SO‘ZBOSHI Мазкур дарслик Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2017-йил 6-апрелдаги «Умумий ўрта ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълимининг давлат таълим стандартларини тасдиқлаш тўғрисида»ги 187-сонли қарорига мувоfi қ, биология фанидан компетенсиявий ёндашувга йўналтирилган давлат таълим стандарти асосида тайёрланди. Азиз ўқувчи! 5–9-синfl арда биологиянинг бўлимлари ҳисобланган ботаника, зоология, одам ва унинг саломатлиги, ситология ва генетика асослари каби бўлимларини ўрганишда ҳаёт шаклларининг хилма-хиллиги, уларнинг хусусиятлари, асосий биологик тушунчалар, назария ва қонуниятлар билан танишдингиз. 10-синфда аввал ўзлаштирган билимларингизни амалд…

4 И BOB. BIOLOGIK TIZIMLAR HAQIDA TUSHUNCHA 1-§. BIOLOGIYA – HAYOT HAQIDAGI FAN Биология Ердаги ҳаётнинг барча кўринишларини, унинг турли даражадаги: молекула, ҳужайра, организм, популация (тур), биогеосеноз (экосистема), биосфера даражасидаги тизимларнинг барча хоссаларини ўрганади. Биологиянинг асосий мақсади тирик мавжудотларнинг тузилиши, ўзига хос хусусиятлари, кўпайиши, ривожланиши, келиб чиқиши, табиий жамоаларда ва яшаш муҳити билан ўзаро муносабатларини ўрганишдир. Биология атамаси франсуз олими Ж. Б. Ламарк ва немис олими Г. Р. Тре- виранус томонидан фанга киритилган бўлиб, «биос» – ҳаёт, «логос» – фан деган маънони билдиради. Инсонлар саломатлигини сақл…