DTM 2027 Ona tili: mavzular, tuzilma va tayyorlanish rejasi
Gʻolibjon Davronov
Qisqacha javob. Ona tili — DTM'dagi 3 ta majburiy fandan biri: yo'nalishingizdan qat'i nazar, sizga bu fandan 10 ta savol beriladi va har bir to'g'ri javob 1,1 ball qo'shadi (jami 11 ball). Filologiya yo'nalishlarida esa ona tili blok fani sifatida 30 ta savol bilan keladi. Eng ko'p savol beruvchi bo'limlar — leksikologiya, morfologiya va so'z yasalishi.
DTM'da ona tili qanday o'rin tutadi?
Ko'pchilik abituriyentlar ona tilini "oson fan" deb hisoblab, tayyorgarlikni oxirgi haftalarga qoldiradi. Bu — xato. Ona tili har bir abituriyentning natijasiga ta'sir qiladi, chunki u majburiy fanlar qatoriga kiradi. 2026-yilgi qabulda DTM ball tizimi shunday bo'lgan:
| Fan turi | Savollar soni | Har bir savol | Maksimal ball |
|---|---|---|---|
| 1-blok fani | 30 | 3,1 ball | 93 |
| 2-blok fani | 30 | 2,1 ball | 63 |
| Ona tili (majburiy) | 10 | 1,1 ball | 11 |
| Matematika (majburiy) | 10 | 1,1 ball | 11 |
| O'zbekiston tarixi (majburiy) | 10 | 1,1 ball | 11 |
Jami maksimal ball — 189. Bir qarashda 11 ball kam tuyulishi mumkin, lekin grant bo'yicha raqobat ketayotgan yo'nalishlarda aynan 5–10 ball hal qiluvchi bo'ladi. Filologiya, jurnalistika kabi yo'nalishlarni tanlaganlar uchun esa ona tili blok fani sifatida 93 ballgacha "og'irlik" qiladi — bunday abituriyent uchun bu asosiy fan hisoblanadi.
Ona tilidan qaysi mavzular tushadi?
Quyidagi jadval TestMakon savollar bazasidagi ona tili bo'limlari asosida tuzilgan — bazada bu fandan 1 335 ta mashq savoli 13 mavzuga ajratilgan. Savollar soni qaysi bo'lim imtihonda ko'proq uchrashini ham taxminan ko'rsatadi:
| Mavzu | TestMakon bazasidagi savollar |
|---|---|
| Leksikologiya va frazeologiya | 227 |
| Morfologiya: ot, sifat, son, olmosh | 194 |
| So'z yasalishi va so'z tarkibi | 144 |
| Fonetika va orfoepiya | 134 |
| Morfologiya: fe'l va uning shakllari | 115 |
| Gap bo'laklari va punktuatsiya | 82 |
| Sintaksis: so'z birikmasi va sodda gap | 80 |
| Morfologiya: ravish va yordamchi so'zlar | 68 |
| Grafika va orfografiya | 50 |
| Sintaksis: qo'shma gap | 35 |
| Tilshunoslik asoslari va til tarixi | 29 |
| Adabiy til va nutq madaniyati | 25 |
| Nutq uslublari va matn | 16 |
Ko'rinib turibdiki, uchta "og'ir" bo'lim — leksikologiya, morfologiya va so'z yasalishi — bazadagi savollarning yarmidan ko'pini tashkil qiladi. Tayyorgarlik vaqtingizning katta qismini ham aynan shularga ajrating.
Abituriyentlar eng ko'p qayerda xato qiladi?
Amaliyotda eng ko'p yo'qotiladigan ballar quyidagi joylarda uchraydi:
- Tovush va harf farqi. Fonetika savollarida so'zdagi tovushlar sonini harflar soni bilan chalkashtirish — klassik tuzoq (masalan, tutuq belgisi tovush emas).
- Yasama va tub so'zlarni ajratish. So'z tarkibini noto'g'ri bo'lish (asos, qo'shimcha turlari) ko'p xatoga sabab bo'ladi.
- Frazeologizmlar ma'nosi. Iboralarni yodlamasdan mantiq bilan topib bo'lmaydi — ularni alohida ro'yxat qilib o'rganish kerak.
- Qo'shma gap turlari. Bog'langan, ergashgan va bog'lovchisiz qo'shma gaplarni farqlash sintaksisdagi eng qiyin nuqta.
Bu tuzoqlarga qarshi eng samarali usul — nazariyani o'qib bo'lgach, darhol o'sha mavzudan test yechish. TestMakon'ning ona tili mashq bo'limida har bir mavzu bo'yicha alohida test yechish mumkin, xato javoblarga izoh bilan qaytasiz.
Darslik va milliy sertifikat masalasi
Qoidalar va istisnolarni birlamchi manbadan o'rganish uchun maktab darsliklari eng ishonchli asos bo'lib qoladi — onlayn kutubxonamizda ona tili va adabiyot darsliklari bepul, ro'yxatdan o'tib varoqlab o'qish mumkin. Shuningdek, ona tilidan milliy sertifikat olganlar uchun imtihonda imtiyozlar nazarda tutilgan — qaysi daraja qancha ball berishi haqidagi to'liq jadval milliy sertifikat sahifasida keltirilgan.
6 haftalik tayyorlanish rejasi
Quyidagi reja kuniga 40–60 daqiqa vaqt ajrata oladigan abituriyent uchun tuzilgan. Har hafta yakunida o'sha hafta mavzularidan aralash test yeching:
- 1-hafta — Fonetika, grafika, orfografiya. Tovush-harf munosabati, urg'u, imlo qoidalari. Har kuni 20 ta test.
- 2-hafta — Leksikologiya va frazeologiya. Ma'nodosh, zid ma'noli, shakldosh so'zlar; 50 ta eng ko'p uchraydigan iborani ro'yxat qilib yodlang.
- 3-hafta — So'z yasalishi va so'z tarkibi. Asos va qo'shimchalar tahlili: kuniga 10 ta so'zni tarkibiy qismlarga ajratib mashq qiling.
- 4-hafta — Morfologiya. Avval ot-sifat-son-olmosh, keyin fe'l shakllari (sifatdosh, ravishdosh, harakat nomi) — bu bo'lim eng ko'p savol beradi.
- 5-hafta — Sintaksis va punktuatsiya. Gap bo'laklari tahlilini qo'lda yozib mashq qiling, keyin qo'shma gap turlariga o'ting.
- 6-hafta — Umumiy takrorlash. Har kuni 25–30 savollik aralash test, xatolar tahlili va zaif mavzularga qaytish.
Ona tili — muntazamlik fani: kuniga yarim soatlik mashq bir haftalik "shturm"dan ko'ra ko'proq natija beradi. Umumiy strategiya, boshqa fanlar bo'yicha qo'llanmalar va imtihon tuzilmasi haqida DTM tayyorgarligi sahifasida batafsil o'qing — va bugunoq birinchi mashq testini yechib, o'z darajangizni aniqlab oling.
