10-sinf Biologiya

© A. G‘аfurоv, A. Abdukаrimоv, J. Тоlipоvа, О. Ishаnkulоv, М. Umаrаliyevа, I. Abdurахmonоvа. © «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi Bosh tahririyati, 2017. Biologiya. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 10-sinfi uchun darslik: 1-nashr / Muallifl ar: A. G‘аfurоv, A. Abdukаrimоv, J. Тоlipоvа, О. Ishаnkulоv, М. Umаrаliyevа, I. Abdurахmo nоvа. – T.: «Sharq», 2017. – 240 b. ISBN 978-9943-26-708-4 UO‘K 373.5:371.381(075.3) KBK 28.02ya722+20.1ya722 UO‘K 373.5:371.381(075.3) KBK 28.02ya722+20.1ya722 B 60 B 60 ISBN 978-9943-26-708-4 Respublika maqsadli kitob jamg‘armasi mablag‘lari hisobidan chop etildi. Ta q r i z c h i l a r: M. Ergаshеvа – A. Avlоniy nоmidаgi ХТХQТМОМI dоtsеnti, biоlоgiy…

3 SO‘ZBOSHI Mazkur darslik O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 6-apreldagi «Umumiy o‘rta va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limining davlat ta’lim standartlarini tasdiqlash to‘g‘risida»gi 187-sonli qaroriga muvofi q, biologiya fanidan kompetensiyaviy yondashuvga yo‘naltirilgan davlat ta’lim standarti asosida tayyorlandi. Aziz o‘quvchi! 5–9-sinfl arda biologiyaning bo‘limlari hisoblangan botanika, zoologiya, odam va uning salomatligi, sitologiya va genetika asoslari kabi bo‘limlarini o‘rganishda hayot shakllarining xilma-xilligi, ularning xususiyatlari, asosiy biologik tushunchalar, nazariya va qonuniyatlar bilan tanishdingiz. 10-sinfda avval o‘zlashtirgan bilimlaringizni amald…

4 I BOB. BIOLOGIK TIZIMLAR HAQIDA TUSHUNCHA 1-§. BIOLOGIYA – HAYOT HAQIDAGI FAN Biologiya Yerdagi hayotning barcha ko‘rinishlarini, uning turli darajadagi: molekula, hujayra, organizm, populatsiya (tur), biogeosenoz (ekosistema), biosfera darajasidagi tizimlarning barcha xossalarini o‘rganadi. Biologiyaning asosiy maqsadi tirik mavjudotlarning tuzilishi, o‘ziga xos xususiyatlari, ko‘payishi, rivojlanishi, kelib chiqishi, tabiiy jamoalarda va yashash muhiti bilan o‘zaro munosabatlarini o‘rganishdir. Biologiya atamasi fransuz olimi J. B. Lamark va nemis olimi G. R. Tre- viranus tomonidan fanga kiritilgan bo‘lib, «bios» – hayot, «logos» – fan degan ma’noni bildiradi. Insonlar salomatligini saql…