DTM 2027 Tarix: davrlar, sanalar va tayyorlanish usuli
Gʻolibjon Davronov
Qisqacha javob. Tarix DTM'da ikki ko'rinishda keladi: O'zbekiston tarixi barcha abituriyentlar uchun majburiy fan (10 savol × 1,1 = 11 ball), tarix yo'nalishni tanlaganlar uchun esa blok fani (30 savol, 93 ballgacha). Muvaffaqiyat formulasi — davrlarni xronologik "lenta"ga joylash va sanalarni voqealar zanjiri orqali yodlash.
DTM'da tarixdan nechta savol tushadi?
2026-yilgi qabul tartibida ball tizimi quyidagicha bo'lgan: 1-blok fanidan 30 ta savol (har biri 3,1 ball — jami 93), 2-blok fanidan 30 ta savol (har biri 2,1 ball — jami 63) va uchta majburiy fandan (Ona tili, Matematika, O'zbekiston tarixi) 10 tadan savol (har biri 1,1 ball — har fandan 11 ball). Demak:
- Har qanday abituriyent — yo'nalishi qaysi bo'lishidan qat'i nazar — O'zbekiston tarixidan 10 ta savolga javob beradi. Bu 11 ball, va grant talashayotganlar uchun aynan shu ballar hal qiluvchi bo'lishi mumkin.
- Tarix, huquq, xalqaro munosabatlar kabi yo'nalishlar abituriyentlari uchun tarix blok fani hisoblanadi: 30 ta savol, O'zbekiston tarixi bilan birga jahon tarixi ham qamrab olinadi.
Shu sababli tarix maqolasini ikki auditoriya o'qishi kerak: majburiy 10 savolga tayyorlanayotganlar asosan O'zbekiston tarixiga, blok fani sifatida topshiruvchilar esa butun dasturga e'tibor qaratadi.
Qaysi davrlar va mavzular muhim?
Quyidagi jadval TestMakon savollar bazasi asosida tuzilgan — bazada tarixdan 583 ta mashq savoli 15 ta davr-mavzuga tasniflangan. Savollar soni qaysi davr testlarda qanchalik faol uchrashini ko'rsatadi:
| Davr / mavzu | TestMakon bazasidagi savollar |
|---|---|
| Qadimgi Yunoniston va Rim | 152 |
| Qadimgi Sharq (Misr, Mesopotamiya, Hindiston, Xitoy) | 95 |
| Ibtidoiy jamiyat va qadimgi O'rta Osiyo | 53 |
| Madaniyat, me'morchilik va buyuk allomalar | 48 |
| Eng yangi tarix va xalqaro munosabatlar | 44 |
| Mustaqillik davri (1991 — hozirgacha) | 33 |
| Turkiston mustamlaka davri va jadidchilik | 31 |
| Mo'g'ullar istilosi va Temuriylar davri | 30 |
| Sovet davri | 23 |
| Sanoat inqilobi va imperiyalar | 17 |
| Bobur va o'zbek xonliklari (Buxoro, Xiva, Qo'qon) | 14 |
| Ilk yangi davr va Buyuk geografik kashfiyotlar | 13 |
| O'rta asrlar O'rta Osiyosi (Somoniylar, Qoraxoniylar, Xorazmshohlar) | 11 |
| O'rta asrlar va Uyg'onish davri (jahon) | 10 |
| Jahon urushlari (I va II) | 5 |
O'zbekiston tarixi bo'yicha majburiy savollarga tayyorlanayotgan bo'lsangiz, diqqatni qadimgi O'rta Osiyo, Temuriylar, xonliklar, mustamlaka davri, sovet davri va mustaqillik davriga qarating — majburiy blokdagi savollar aynan shu davrlar bo'ylab taqsimlanadi. Har bir davr bo'yicha alohida mashq qilishni tarix mashq testlari bo'limidan boshlashingiz mumkin — mavzuni tanlaysiz, test yechasiz, xatoga izoh olasiz.
Sanalarni qanday yodlash kerak?
Tarixdagi eng katta qo'rquv — sanalar. Lekin sanani alohida raqam sifatida yodlash samarasiz; miya raqamni emas, bog'lanishni eslab qoladi. Ishlaydigan usullar:
- Xronologik lenta. Katta qog'ozga bitta chiziq torting va har o'rgangan davringizni unga joylashtiring. Savolda aniq sana so'ralmasa ham, "nima nimadan oldin bo'lgan" degan savollar juda ko'p — lenta aynan shuni beradi.
- Zanjir usuli. Sanani voqealar zanjiriga bog'lang: "Amir Temur davlati (1370) → Ulug'bek rasadxonasi → Temuriylar renessansi". Bitta sana esga tushsa, qolgani ergashib keladi.
- Interval takrorlash. Yangi sanani 1 kundan, 3 kundan, 1 haftadan va 1 oydan keyin qayta takrorlang. Kuniga 5 ta yangi sana — 2 oyda 300 ta mustahkam sana degani.
- Shaxs-davr bog'lash. Har bir hukmdor yoki allomani davri va bitta asosiy ishi bilan birga karta qilib yozing: kim, qachon, nima qildi.
Milliy sertifikat tarixga ham tegishlimi?
Tarix fani milliy sertifikat tizimiga kiritilgan fanlar qatorida. Sertifikat darajasi qancha DTM ball berishi va qanday tartibda hisoblanishi haqidagi to'liq jadvalni milliy sertifikat sahifasida ko'rishingiz mumkin — agar imtihongacha vaqt ko'p bo'lsa, sertifikat topshirish ehtimolini ham hisobga oling.
6 haftalik tayyorlanish rejasi
- 1-hafta — Qadimgi davr. Ibtidoiy jamiyat, qadimgi O'rta Osiyo davlatlari (Baqtriya, Xorazm, So'g'diyona), Qadimgi Sharq. Xronologik lentani shu haftadan boshlang.
- 2-hafta — Antik dunyo va ilk o'rta asrlar. Yunoniston, Rim, arablar istilosi, Somoniylar va Qoraxoniylar. Kuniga 5 ta sana qoidasini yo'lga qo'ying.
- 3-hafta — Temuriylar va xonliklar. Mo'g'ullar istilosi, Amir Temur, Ulug'bek, Bobur, uch xonlik davri. Bu davrlar O'zbekiston tarixining "yuragi" — savollar ko'p.
- 4-hafta — XIX–XX asrlar. Mustamlaka davri, jadidchilik, sovet davri. Shaxslar kartotekasini to'ldiring (Behbudiy, Fitrat, Cho'lpon...).
- 5-hafta — Mustaqillik davri va eng yangi jahon tarixi. 1991-yildan keyingi islohotlar, konstitutsiyaviy jarayonlar, xalqaro tashkilotlar.
- 6-hafta — Aralash takrorlash. Har kuni 25–30 savollik aralash test, xato chiqqan davrga qaytib nazariyani qayta o'qish, lentani yopiq holda qayta chizib tekshirish.
Tarixni "yodlab tashlash" emas, davrlar mantig'ini ko'rish yutqazmaydigan yo'l. Umumiy imtihon strategiyasi va boshqa fanlar bo'yicha qo'llanmalarni DTM tayyorgarligi sahifasida topasiz — birinchi qadam sifatida bugun bitta davrdan 20 savollik test yechib ko'ring.
