Яна 1 568 мактаб 100 баллик баҳолашга ўтади: нима ўзгаради
Ғолибжон Давронов
27-август куни Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги янги баҳолаш тизими жорий этиладиган мактаблар рўйхатини тасдиқлади. 2026/2027-ўқув йилидан қўшимча 1 568 та умумий ўрта таълим мактаби мезонларга асосланган баҳолашга ўтади. Шу билан тизим республика бўйича 5 000 дан ортиқ мактабни қамраб олади. Дарслар 2-сентабрда бошланади — яъни ўзгариш беш кундан кейин кучга киради.
Аввал қандай эди, энди қандай бўлади
Мезонларга асосланган баҳолаш Ўзбекистон мактабларида илк бор 2023-йилда жорий этилган ва ўшанда 500 та мактабни қамраган. Уч йилда тизим тўрт баробардан кўпроқ кенгайди.
| Йил | Тизимга қўшилган мактаблар | Жами қамров |
|---|---|---|
| 2023 | 500 (биринчи тўлқин) | 500 |
| 2024–2025 | босқичма-босқич кенгайтирилди | 3 400 дан ортиқ |
| 2026/2027 | 1 568 | 5 000 дан ортиқ |
Асосий фарқ шкалада эмас, балки баҳонинг қаердан келиб чиқишида.
| Нима | Эски тизим | Мезонли тизим |
|---|---|---|
| Шкала | 5 баллик | 100 баллик |
| Баҳо нимага қўйилади | умумий таассурот, жавоб "тўғри/нотўғри" | олдиндан эълон қилинган мезонлар |
| Ўқувчи баҳони олдиндан биладими | йўқ | ҳа — мезон иш бошланишидан олдин берилади |
| Таҳлил | чорак охирида ўртача | ҳар мезон бўйича алоҳида |
100 баллик шкала 5 балликка қандай айланади
Мезонли тизимда ўқувчи йиғган балл фоизга ўтказилади, фоиз эса журналга тушадиган баҳога айланади. Амалдаги жадвал қуйидагича ишлайди: 86–100 балл — «5», 71–85 балл — «4», 56–70 балл — «3», 55 баллдан паст — «2». Яъни «4» олиш учун ишнинг камида 71 фоизини мезонлар бўйича бажариш керак.
Ишлаб чиқилган мисол. Математикадан сумматив иш 40 баллик. Ўқувчи 29 балл тўплади. 29 / 40 = 72,5 фоиз — бу «4». Эски тизимда ўша иш учун ўқитувчи «4» ҳам, «3» ҳам қўйиши мумкин эди ва буни тушунтириб бериш қийин бўларди. Энди 29 балл қайси мезонлардан йиғилгани ва қайси 11 балл йўқотилгани жадвалда кўринади.
Ким ютади
Биринчи навбатда — тайёргарликни ўзи режалаштирадиган ўқувчи. Мезонлар иш бошланишидан олдин берилади, демак нимани машқ қилиш кераклиги олдиндан маълум. «Ўқитувчи нимани сўрайди?» деган савол «қайси мезонда кучсизман?» деган саволга алмашади.
Иккинчидан — 11-синф ўқувчиси. Мезонли баҳо ДТМ тест бали билан бир мантиқда ишлайди: иккаласи ҳам «умумий таассурот» эмас, аниқ саналадиган натижа. Бизнинг базамиздаги 466 903 та ишланган тенгсизлик саволининг атиги 28,1 фоизи тўғри ечилган — бу рақам айнан мезон бўйича ажратилгани учун фойдали. Йиллик «4» баҳо бундай тешикни яширади, мезонли таҳлил эса кўрсатади.
Учинчидан — ота-она. Чорак охирида «болангиз яхши ўқияпти» деган жавоб ўрнига қайси мезонда неча балл йўқотилгани кўринади.
Ким учун қийин бўлади
Фақат якуний назорат олдидан ўқийдиган ўқувчи учун. Мезонли тизимда балл чорак давомида бўлиб йиғилади: ҳар сумматив иш ўз улушини қўшади. Охирги ҳафтада ҳаммасини қоплаб бўлмайди, чунки ўтиб кетган ишларнинг балли ўзгармайди.
Иккинчи қийинчилик — ўқитувчи билан «баҳони кўтаринг» суҳбати энди ишламайди. Балл мезонга боғланган; уни ўзгартириш учун ишнинг ўзи қайта баҳоланиши керак.
Сизнинг мактабингиз рўйхатдами — қандай биласиз
Вазирлик рўйхатни эълон қилди. Текширишнинг энг қисқа йўли — мактаб маъмуриятидан сўраш: 2026/2027-ўқув йилида мактаб мезонларга асосланган баҳолашга ўтадими. Директор ўринбосарлари бу рўйхат бўйича махсус семинар-тренинглардан ўтказилган, шунинг учун жавоб мактабда бор.
Рўйхатда бўлмаса ҳам, бу тизим босқичма-босқич кенгайиб бормоқда: 500 дан 5 000 гача уч йилда етди. Қолган мактаблар кейинги тўлқинларда қўшилади.
Шу ҳафта нима қилиш керак
- Мактабдан сўранг: мезонли баҳолашга ўтамизми ва биринчи сумматив иш қачон.
- Ўцангиз — биринчи дарсда мезонлар жадвалини сўранг. У бериладиган ҳужжат, сўраш мумкин.
- Чорак бошидан балл йиғинг. Охирги ҳафтада тузатиб бўлмайдиган тизим бу.
- Заиф мавзуни чорак охирини кутмасдан аниқланг. Бунинг учун мавзу бўйича машқ тестлари ишлайди — натижадан қайси мавзуда неча фоиз тўғри ечганингиз кўринади.
ДТМга тайёрланаётган бўлсангиз
Мезонли баҳо ДТМ балига тўғридан-тўғри қўшилмайди — кириш бали фақат тест натижасидан ҳисобланади. Лекин икки тизим бир хил нарсани ўлчайди. 2026-йилги қабулда грант бўйича ўртача ўтиш бали 134,6, тўлов-контракт бўйича 93,7 балл бўлди; айни пайтда 233 935 абитуриент минимал 56,7 балл чегарасидан паст тўплади. Мезонли баҳолашнинг маъноси шу чегарадан олдинроқ — 9-10-синфдаёқ — нима етишмаётганини кўрсатишда.
Боғлиқ материаллар: аризачилар камайди, лекин ўтиш бали ошди · контрактга неча балл керак бўлди · ДТМ тайёргарлик қўлланмаси.
Манба: Мактабгача ва мактаб таълими вазирлигининг 2026-йил 27-августдаги расмий эълони — янги баҳолаш тизими жорий этиладиган мактаблар рўйхати тасдиқлангани, 1 568 та мактаб ва 5 000 дан ортиқ умумий қамров ҳақида. Текширилган сана: 2026-йил 28-август.
