Академик лицейга кириш тартиби 2026: 3 та танлов қоидаси

Қисқача жавоб. Академик лицейга фақат умумий ўрта таълим мактабининг 9-синф битирувчиси кира олади. Рўйхатдан ўтиш my.edu.uz портали орқали, ҳар йили 10-июндан 10-июлгача ва бепул. Абитуриент учтагача лицейнинг биттадан йўналишини танлайди — лекин танловлар тенг эмас: биринчи танловингизга балл етиб қолса, иккинчи ва учинчисида қатнашиш ҳуқуқингиз ёпилади.

Ким топшира олади ва рўйхат қачон очилади?

Низом бўйича абитуриент — бу белгиланган тартибда рўйхатдан ўтган, умумий ўрта таълим мактабининг 9-синф битирувчиси. Рўйхатдан ўтиш Ягона интерактив давлат хизматлари портали ёки Ягона таълим хизматлари портали my.edu.uz орқали, ҳар йили 10-июндан 10-июлгача ва бепул амалга оширилади.

Ҳужжатларнинг катта қисмини ўзингиз юкламайсиз: ID карта маълумотлари Ички ишлар вазирлиги базасидан, туғилганлик гувоҳномаси Адлия вазирлиги базасидан, 9-синфни тамомлаганлик ҳақидаги электрон шаҳодатнома эса Мактабгача ва мактаб таълими вазирлиги базасидан автоматик олинади. Ўзингиз юклайдиган нарса — имтиёзли кириш ҳуқуқини берувчи ҳужжатлар: олимпиада, танлов ёки мусобақа ғолиби эканингизни тасдиқловчи диплом, сертификат, гувоҳнома, шунингдек тил ёки умумтаълим фанлари бўйича миллий ёхуд халқаро сертификат.

Бир муҳим истисно бор: бу Низом Мудофаа вазирлиги, Ички ишлар вазирлиги, Фавқулодда вазиятлар вазирлиги, Давлат хавфсизлик хизмати ва Миллий гвардия тизимидаги академик лицейларга татбиқ этилмайди — у ерда ўз тартиби ишлайди.

Нега танлов тартиби ҳал қилувчи аҳамиятга эга?

Рўйхатдан ўтишда учтагача академик лицейнинг биттадан мос йўналишини танлаш мумкин, аммо уларнинг таълим тили бир хил бўлиши шарт. Тест синови эса сиз танлаган ҳудудда — Қорақалпоғистон Республикаси, вилоят маркази ёки Тошкент шаҳрида ўтказилади.

Энди асосий қоида. Танловлар устуворлик бўйича кўриб чиқилади: агар тўплаган балингиз биринчи танлаган лицей йўналишига қабул қилиш учун етарли бўлса, натижангиз ўша ерда эълон қилинади ва иккинчи ҳамда учинчи танловда қатнашишга рухсат берилмайди. Биринчисига етмай, иккинчисига еца — натижа иккинчисида чиқади ва учинчиси ёпилади. Учаласига ҳам етмаса, натижангиз биринчи танлаган йўналишда эълон қилинади.

Амалда бу шуни билдиради: биринчи ўринга "етиб борсам яхши бўларди" деган лицейни эмас, ҳақиқатан ҳам энг кўп хоҳлаган вариантни қўйиш керак. Чунки биринчи танлов "ишлаб кеца", қолган иккитаси умуман кўрилмайди.

Яна бир фойдали қоида: агар битта йўналишнинг охирги ўрни учун икки ёки ундан кўп абитуриентнинг баллари тенг чиқиб қолса, уларнинг барчаси ўқишга қабул қилинади.

Имтиҳон қандай ўтади?

Икки шакл бор: кириш тест синовлари ва ижодий имтиҳон. Айрим йўналишларда тест ўрнига ижодий имтиҳон ўтказилади — буни вазирлик ҳар йили тасдиқлайдиган фанлар мажмуаси белгилайди. Иккала ҳолатда ҳам имтиҳон лицейда таълим олиб бориладиган тилда (ўзбек, рус ёки қорақалпоқ) бўлади, топшириқлар эса 5–9-синф умумтаълим дастурлари асосида тузилади.

Ижодий имтиҳонлар тест синовларидан олдин, ҳар йили 18-июлгача ўтказилади ва натижалари 20-июлгача агентликка тақдим этилади. Ижодий имтиҳон натижаси тест натижасига қўшиб ҳисобланади — лекин фақат тест синовида қатнашган бўлсангиз. Тестга келмаган абитуриентнинг натижаси ҳам, имтиёзлари ҳам якуний ҳисобда инобатга олинмайди.

Тартиб қатъий: имтиҳон жойига уяли телефон, микрокалкулятор, луғат, жадвал, китоб ва шу кабиларни олиб кириш тақиқланади. Қоидани бузган абитуриентга далолатнома тузилади ва у имтиҳондан четлаштирилади. Ижодий имтиҳонни қайта топширишга рухсат берилмайди.

Натижа қачон чиқади ва апелляция қандай берилади?

Якуний натижалар кириш тест синовлари тўлиқ якунлангандан сўнг беш кун ичида my.edu.uz порталида ва лицейнинг расмий сайтида эълон қилинади.

Натижадан норози бўлсангиз, эълон қилинган кундан бошлаб уч иш куни ичида my.edu.uz орқали электрон шаклда апелляция шикояти бериш ҳуқуқингиз бор. Шикоятга абитуриент рухсатномасининг нусхаси илова қилинади. Шикоят икки ҳафта давомида кўриб чиқилади ва уни кўриб чиқиш куни ҳақида сизга ёки ота-онангизга хабарнома юборилади — кўриб чиқишда шахсан иштирок этиш ҳуқуқингиз бор. Маслаҳат кенгаши эса тест кунлари ҳақида беш кун олдин хабардор қилиши шарт.

Лицейдан лицейга ўтиш мумкинми?

Мумкин, лекин ойна тор ва сабаб узрли бўлиши керак. Аризалар ёзги таътил даврида 20-июндан 20-июлгача, қишки таътилда эса 20-декабрдан 20-январгача қабул қилинади.

Узрли сабаблар рўйхати ёпиқ: республиканинг бир ҳудудидан иккинчисига доимий яшаш учун кўчиб ўтиш, ота-онанинг хизмат ўташ жойи ўзгариши, ота-онанинг хориждаги давлат хизматидан қайтиши, шунингдек 8–9-синф ўқувчилари учун халқаро нуфузли фан олимпиадаси ғолиблиги. Битта лицей ичида йўналиш ўзгартириш директор буйруғи билан ҳал бўлади, бошқа лицейга ўтиш эса вазирлик рухсатини талаб қилади: ҳужжатлар 1-августга (қишда 22-январга) қадар юборилади, жавоб 15-августга (қишда 5-февралга) қадар берилади.

Алоҳида таъкидланган тақиқ: умумий ўрта таълим мактаблари ва касб-ҳунар мактабларидан академик лицейга ўқишни кўчиришга рухсат этилмайди. Яъни лицейга фақат қабул орқали кирасиз, "ўтиб олиш" йўли йўқ. Техникум ва коллежларда эса бошқа ҳужжат ва бошқа муддатлар амал қилади — буни касбий таълимда ўқишни кўчириш мақоласида ёзганмиз.

Ўқувчи қайси ҳолларда четлаштирилади?

Низом икки гуруҳга ажратади. Ўқув йили давомида четлаштириш асослари: доимий яшаш учун бошқа ҳудудга ёки мамлакатга чиқиб кетиш, суд ҳукми билан озодликдан маҳрум этилиш, саломатлиги туфайли академик таътил олиш ва вафот этиш.

Ўқув семестри якунида эса бошқа асослар ишлайди: бошқа лицейга кўчирилиш, ўз аризасига мувофиқ кетиш, ҳамда ўқув дастури талаблари бажарилмаслиги. Охиргисининг ўлчови аниқ: семестр якунида икки ёки ундан ортиқ фандан "қониқарсиз" баҳо олиш ёхуд узрли сабабсиз 76 соат ва ундан ортиқ дарсни қолдириш. Қарор лицейнинг педагогик кенгаши томонидан қабул қилинади, четлаштирилган ўқувчи ҳақидаги маълумот бир ҳафта ичида Болалар масалалари бўйича ҳудудий комиссияга юборилади.

Саломатлиги туфайли четлаштирилган ўқувчини қайта тиклаш учун ота-она лицей директори номига ариза беради ва у 15 кун ичида кўриб чиқилади. Ўқувчи ўқиган йўналиш тўхтатилган бўлса, унинг хоҳишига кўра турдош йўналишга тиклаш мумкин.

Лицейдан кейин нима бўлади?

Академик лицей — университетга тайёргарлик йўли. Лицейни тугатгач абитуриент умумий асосда кириш имтиҳонларида қатнашади, шунинг учун фанларни эрта бошлаб, мунтазам машқ қилган ўқувчи ютади: мавзу бўйича машқ тестлари айнан шу учун. Қайси соҳада нечта ўрин борлигини ва баллар қандай тақсимланганини кесимлар бўлимида кўриб чиқишингиз мумкин. Агар лицей ўрнига касб эгаллаш йўлини ўйлаётган бўлсангиз, техникум битирувчилари учун университетнинг 2-курсига суҳбат асосида қабул имконияти ҳам бор.

Манба: Вазирлар Маҳкамасининг 2024-йил 5-июндаги 320-сон қарори билан тасдиқланган "Ўқувчиларни академик лицейларга қабул қилиш, уларнинг ўқишини кўчириш, қайта тиклаш ва ўқишдан четлатиш тартиби тўғрисида"ги Низом (1–2, 11–13, 17, 19–25, 60–63, 67–68, 81–89, 91–95-бандлар), lex.uz. Текширилган сана: 2026-йил 26-август.

Яна ўқинг: Техникумда дуал таълим стипендияси — қанча тўланади.