Лексикология ва фразеология — тест саволлари жавоблари билан (4-саҳифа)
- А) Юрак уриб туради
- Б) Юрагим сезди — ички ҳис-туйғу, ҳис органи маъносида
- С) Юрак қон ҳайдайди
- Д) Юрак касаллиги
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Б) Юрагим сезди — ички ҳис-туйғу, ҳис органи маъносида
- А) Фақат янги сўз ясалиши орқали
- Б) Кўчма маъно ривожланиши орқали — метафора, метонимия, синекдоха; шунингдек, ўзлашма сўзлар ва неологизмлар орқали
- С) Фақат грамматик қўшимчалар орқали
- Д) Фақат бошқа тиллардан ўзлаштириб
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Б) Кўчма маъно ривожланиши орқали — метафора, метонимия, синекдоха; шунингдек, ўзлашма сўзлар ва неологизмлар орқали
- А) Битта маъноси бор, тўғри маъно
- Б) Бир нечта: 1) анатомик орган (тўғри маъно); 2) нутқ, алоқа воситаси; 3) бирон халқ тили; 4) поябзал тили — барчаси метафора асосида кенгайган кўчма маънолар
- С) Икки маъно бор, иккиси ҳам тўғри
- Д) Уч маъно бор, барчаси кўчма
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Б) Бир нечта: 1) анатомик орган (тўғри маъно); 2) нутқ, алоқа воситаси; 3) бирон халқ тили; 4) поябзал тили — барчаси метафора асосида кенгайган кўчма маънолар
- А) Улар бир хил нарса
- Б) Интенсионал (мазмун) — сўз ифодалаган тушунчанинг хусусиятлари мажмуи; экстенсионал (ҳажм) — ўша тушунча татбиқ этиладиган реал обйектлар тўплами; масалан: "дарахт" интенсионали — ўсимлик, тана, шох-шаббалар; экстенсионали — барча конкрет дарахтлар
- С) Интенсионал шеърда, экстенсионал насрда
- Д) Экстенсионал луғатда берилади
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Б) Интенсионал (мазмун) — сўз ифодалаган тушунчанинг хусусиятлари мажмуи; экстенсионал (ҳажм) — ўша тушунча татбиқ этиладиган реал обйектлар тўплами; масалан: "дарахт" интенсионали — ўсимлик, тана, шох-шаббалар; экстенсионали — барча конкрет дарахтлар
- А) Сўзнинг маъноси торайиши
- Б) Сўзнинг дастлабки тор маъноси вақт ўтиши билан кенгроқ доирани қамраб олиши; масалан, "телефон" аввал сим телефон, ҳозир мобил, интернет телефон ҳам
- С) Сўзнинг бошқа тилдан ўзлаштирилиши
- Д) Сўзга янги қўшимча қўшилиши
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Б) Сўзнинг дастлабки тор маъноси вақт ўтиши билан кенгроқ доирани қамраб олиши; масалан, "телефон" аввал сим телефон, ҳозир мобил, интернет телефон ҳам
- А) Улар бир хил нарса
- Б) Лексема — сўзнинг абстракт луғавий бирлиги (барча шакллари билан); семема — лексеманинг битта маъноси (кўп маъноли сўзда бир нечта семема); сема — сетеманинг энг кичик маъновий компоненти (масалан: "аёл" семаси: [+инсон], [+урғочи], [+катта ёшли])
- С) Семема гапда, лексема луғатда
- Д) Сема фонетик бирлик
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Б) Лексема — сўзнинг абстракт луғавий бирлиги (барча шакллари билан); семема — лексеманинг битта маъноси (кўп маъноли сўзда бир нечта семема); сема — сетеманинг энг кичик маъновий компоненти (масалан: "аёл" семаси: [+инсон], [+урғочи], [+катта ёшли])
- А) Сўзларни бўғинга ажратиш
- Б) Сўз маъносини энг кичик семантик белгилар (семалар) йиғиндиси сифатида тасвирлаш; масалан: "бола" = [+инсон] [+ёш] [-катта]; "ўғил" = [+инсон] [+ёш] [-катта] [+эркак] — бу синонимлар ва гипонимлар орасидаги маъно фарқини аниқлашда қўлланади
- С) Сўз таркибини морфемага ажратиш
- Д) Гапни бўлакларга ажратиш
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Б) Сўз маъносини энг кичик семантик белгилар (семалар) йиғиндиси сифатида тасвирлаш; масалан: "бола" = [+инсон] [+ёш] [-катта]; "ўғил" = [+инсон] [+ёш] [-катта] [+эркак] — бу синонимлар ва гипонимлар орасидаги маъно фарқини аниқлашда қўлланади
- А) Сўзнинг янги маъно касб этиши
- Б) Вақт ўтиши билан сўзнинг асл семантик мазмуни заифлашиб, грамматик ёки дискурс функсиясига ўтиши; масалан: ўзбек тилида "эди" феъли тўлиқ маъносини йўқотиб, ёрдамчи феълга айланган; инглизчада "верй" аслида "труэ/реал" маъносини билдирган
- С) Сўзнинг эскириши
- Д) Сўз шаклининг ўзгариши
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Б) Вақт ўтиши билан сўзнинг асл семантик мазмуни заифлашиб, грамматик ёки дискурс функсиясига ўтиши; масалан: ўзбек тилида "эди" феъли тўлиқ маъносини йўқотиб, ёрдамчи феълга айланган; инглизчада "верй" аслида "труэ/реал" маъносини билдирган
- А) Ҳар бир сўзнинг аниқ чегараси бор
- Б) Тушунчалар аниқ таъриф орқали эмас, балки намуна (прототип) атрофида ташкил топади; масалан: "қуш" дейилганда кўпчилик аввал чумчуқ тасаввур қилади — бу прототип; пингвин ҳам қуш, лекин прототипдан узоқ; бу кўп маъноли сўзлар ва категориялар ноаниқлигини тушунтиради
- С) Сўзлар фақат луғат таърифи билан белгиланади
- Д) Барча тушунчалар тенг даражада прототип
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Б) Тушунчалар аниқ таъриф орқали эмас, балки намуна (прототип) атрофида ташкил топади; масалан: "қуш" дейилганда кўпчилик аввал чумчуқ тасаввур қилади — бу прототип; пингвин ҳам қуш, лекин прототипдан узоқ; бу кўп маъноли сўзлар ва категориялар ноаниқлигини тушунтиради
- А) Улар бир хил ҳодиса
- Б) Полисемия — сўзда бир-бирига боғлиқ бир неча маъно; энантиосемия — бир сўзда ўзаро қарама-қарши маъноларнинг мавжудлиги; масалан: "кўр" феъли — "кўр" (императив, бошла) ва "кўр" (сифат, кўролмайдиган); ёки русча "заслузҳит'" — ҳам "меҳнат билан топмоқ", ҳам "жазога лойиқ бўлмоқ"
- С) Энантиосемия кўп маънолиликнинг алоҳида тури эмас
- Д) Полисемия фақат отиарга хос
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Б) Полисемия — сўзда бир-бирига боғлиқ бир неча маъно; энантиосемия — бир сўзда ўзаро қарама-қарши маъноларнинг мавжудлиги; масалан: "кўр" феъли — "кўр" (императив, бошла) ва "кўр" (сифат, кўролмайдиган); ёки русча "заслузҳит'" — ҳам "меҳнат билан топмоқ", ҳам "жазога лойиқ бўлмоқ"
Бу — мавзунинг очиқ намуна қисми. Тўлиқ банк, вақт режими, таҳлил ва хатолар устида ишлаш — тест режимида.