Бошқа қонун ва ҳужжатлар — тест саволлари жавоблари билан
1) фуқаролар ҳуқуқ ва эркинликларининг таъминланиш; 2) қонуннинг очиқ эълон қилиниши ва ундан фойдаланиш имкониятининг қисман мавжудлиги; 3) одил судлов ва суд қарорларининг ижро этилиши; 4) орқага қайтиш кучига эга ҳеч қандай қонун қабул қилинмаслиги; 5) ҳуқуқ-тартибот ўрнатилгани ва хавфсизликнинг таъминлангани; 6) фуқаролар фақат қонунга мувофиқ жазоланиши.
- А) 1, 3, 6
- Б) 1, 3, 5
- С) 2, 4, 5
- Д) 2, 4, 6
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Б) 1, 3, 5
Тўғри жавоб: Б. Дарсликдаги схемада ("Ҳудудларнинг ҳуқуқ устуворлиги индекси аниқланадиган асосий йўналишлар") айнан 7 та банд бор, улар орасида "Фуқаролар ҳуқуқ ва эркинликларининг таъминланиши" (1), "Одил судлов ва суд қарорларининг ижро этилиши" (3) ва "Ҳуқуқ-тартибот ўрнатилгани ва хавфсизликнинг таъминлангани" (5) бор-йўқ сўзма-сўз мос келади. Нега бошқалари эмас: 2, 4, 6 бандлар аслида шу дарсдаги BOSHQA бир схемадан ("Ҳуқуқ устуворлиги"нинг 10 тамойили) олинган ва атайлаб бузиб қўйилган ("қисман мавжудлиги" каби), улар индекс йўналишлари рўйхатида йўқ.
- А) Германия Конституциявий суди раиси
- Б) Кофи Аннан, БМТ Бош котиби
- С) Шавкат Мирзиёев
- Д) Нелсон Мандела
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: А) Германия Конституциявий суди раиси
Тўғри жавоб: А. Дарсликда айнан шу жумла сўзма-сўз келтирилган: "Германия конституциявий суди раиси: 'Ҳар бир инсоннинг инсоний қадр-қимматига бўлган ҳуқуқи мустаҳкам тарзда ҳимоя қилинади ва унинг бузилишига йўл қўйилмайди', дея таъкидлади" (Германия Франкфурт иши воқеаси таҳлили якунида). Нега бошқалари эмас: Кофи Аннан, Шавкат Мирзиёев ва Нелсон Мандела ушбу дарсда бошқа иқтибослар билан боғланган, бу жумла улар билан боғлиқ эмас.
- А) Шри Ланка
- Б) Ватикан
- С) Швеция
- Д) Ирландия
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: С) Швеция
Тўғри жавоб: С. Дарсликда: "Чекланган монархияда монархнинг ҳукмронлиги конституция ёки парламент билан чекланади (Дания, Норвегия)" дейилган; Швеция ҳам худди шу Скандинавия конституциявий монархиялари тоифасига киради. Нега бошқалари эмас: Ватикан дарсликда аниқ "теократик монархия" деб алоҳида ажратилган (чекланган эмас); Шри-Ланка ва Ирландия республика бошқарув шаклига эга, монархия эмас.
И. Унитар давлат
II. Федератив давлат
а) Миср; б) Туркия; с) Австралия; д) Сомали; э) Судан; ф) Венесуэла; г) BAA; ҳ) Франсия.
- А) И-б, э, д, г; II-а, с, ф, ҳ.
- Б) И-а, с, д, ҳ; II-б, э, ф, г.
- С) И-а, б, э, ҳ; II-с, д, ф, г.
- Д) И-б, с, ф, г; II-а, э, д, ҳ.
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: С) И-а, б, э, ҳ; II-с, д, ф, г.
Тўғри жавоб: С. Дарсликда унитар давлат "бутун мамлакат миқёсида умумий тизимга эга бўлган қонунчилик, ижро ва суд идоралари"га эга деб, федератив давлат эса "бир неча давлатларнинг бирлашувидан ҳосил бўлган мураккаб давлат" деб таърифланади. Миср, Туркия, Судан, Франсия — марказлашган унитар давлатлар; Австралия, Сомали, Венесуэла, BAA (Бирлашган Араб Амирликлари, номининг ўзидаёқ "федерация") — федерал тузилишга эга давлатлар. Нега бошқалари эмас: қолган вариантларда камида битта давлат нотўғри гуруҳга жойлаштирилган.
1) Маъмурият
а) ҳуқуқий масалалар бўйича маслаҳатлар берувчи юрист;
2) Муаммо
б) “адолат, тўғрилик, ҳаққонийлик”;
3) Адлия
с) кишилар обод қилган, қўним топган, табиатдан ўзлаш тирган масканлар, мамлакатларнинг муштарак номи;
4) Адвокат
д) киши номи яширинган мумтоз шеърият жанри.
- А) 1-с, 2-б, 3-д, 4-а
- Б) 1-д, 2-с, 3-б, 4-а
- С) 1-д, 2-а, 3-с, 4-б
- Д) 1-с, 2-д, 3-б, 4-а
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Д) 1-с, 2-д, 3-б, 4-а
Тўғри жавоб: Д. Дарсликнинг "Айрим юридик атамаларнинг изоҳли луғати"да "Адлия (арабча адолат, тўғрилик, холислик, ҳаққонийлик) — ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар" ва "Адвокат (лотинча ёрдамга чақириш) — юридик ва жисмоний шахсларга малакали ҳуқуқий ёрдам кўрсатувчи шахс" аниқ ёзилган, яъни 3-б ва 4-а тўғри. Қолган икки жуфтлик (1-Маъмурият-с, 2-Муаммо-д) шу иккитаси орқали қолади — "Муаммо" мумтоз шеъриятда киши номи яширинган жанр маъносида ҳам ишлатилади (замонавий "муаммо"=масала эмас). Нега бошқалари эмас: қолган вариантларда Адлия ёки Адвокат нотўғри таърифга боғланган, бу дарслик матнига зид.
И. Инсон ҳуқуқлари
II. Фуқароларнинг асосий ҳуқуқ ва эркинликлари
а) маълум бир давлат фуқароларига ушбу
давлат томонидан тақдим этилади; б) асосан шу давлатнинг конституциясидан келиб чиқади; с) давлат хавфсизлиги, фавқулодда
ҳолатлар ва бошқа шу каби қоидалар
билан чекловларга учрайди; д) халқаро хусусий ҳуқуқдан келиб чиқади ва миллий қонунлар билан ҳимоя қилинади; э) чекланмайди; ф) халқаро ҳуқуқдан келиб чиқади ва у томонидан ҳимоя қилинади; г) ер юзидаги бутун инсоният учун бир хилда амал қилади.
- А) И-э, ф, г; II-а, б, с
- Б) И-э, ф, с; II-а, б, г
- С) И-а, ф, г; II-э, б, с
- Д) И-э, ф, д; II-а, б, с
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: А) И-э, ф, г; II-а, б, с
Тўғри жавоб: А. Дарсликка кўра (9-синф, 17-дарс) инсон қайси давлат фуқароси бўлишидан қатъи назар туғилиши билан табиий ҳуқуққа эга бўлади: бу, халқаро ҳуқуқдан келиб чиқадиган, бутун инсониятга бир хил тааллуқли, чекланмайдиган (э,ф,г) инсон ҳуқуқлари. Фуқароларнинг асосий ҳуқуқ эркинликлари эса давлат томонидан қўшимча берилади, конституциядан келиб чиқади ва чекловга учрайди (а,б,с). Нега бошқалари эмас: Б "с" билан "г" ни алмаштиради, С "а" билан "э" ни тескари гуруҳлайди, Д "г" ўрнига нотўғри "д" (халқаро хусусий ҳуқуқ) бандини қўяди.
а) инсонпарварлик; б) ижтимоий
адолат; с) манзиллилик; д) профилактик йўналтирилганлик; э) давлат суверенитети; ф) ижтимоий бирдамлик; г) қонунийлик; ҳ) ижтимоий кўмак.
- А) а, б, э, ф
- Б) а, б, с, ҳ
- С) э, ф, г, ҳ
- Д) а, б, с, д
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: Д) а, б, с, д
Тўғри жавоб: Д (а,б,с,д). 10-синф дарслиги (6-дарс) айнан шундай ёзади: "Ўзбекистонда аҳолини ижтимоий ҳимоя қилиш дастурлари инсонпарварлик, ижтимоий адолат, манзиллилик, профилактик йўналтирилганлик каби муҳим тамойилларга асосланади." Нега бошқалари эмас: э (давлат суверенитети), ф (ижтимоий бирдамлик), г (қонунийлик) ва ҳ (ижтимоий кўмак) дарсликнинг шу тамойиллар рўйхатида умуман келтирилмаган.
- А) ихтиёрий касбга қайта таёрлаш
- Б) ота-онасига ёки васий-ҳомийсига кўмаклашиш
- С) меҳнатга таёрлаш ва касб танлашга кўмаклашиш
- Д) ўз эҳтиёж ва манфаатларини қолдириш
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: С) меҳнатга таёрлаш ва касб танлашга кўмаклашиш
Тўғри жавоб: С. Дарсликда (дарс33): “Ёшларни меҳнатга тайёрлаш учун ... уларнинг соғлиғига ҳамда маънавий ва ахлоқий камол топишига зиён етказмайдиган ... енгил ишни ўқишдан бўш вақтида бажариши учун” 15 ёшдан ишга қабул қилишга йўл қўйилади - мақсад меҳнатга тайёрлаш. Нега бошқалари эмас: А - “ихтиёрий касбга қайта таёрлаш” маъносиз ибора; Б ва Д ота-она/ўз манфаатини мақсад кўрсатади, ҳолбуки қонун болани меҳнатга тайёрлаш ва камол топтиришни кўзлайди.
И. Унитар давлат
II. Федератив давлат
а) Полша; б) Жанубий Кореа; с) Нигерия; д) Сомали; э) Жазоир; ф) Непал; г) Малайзия; ҳ) Нидерландия.
- А) И-а, б, э, ҳ; II-с, д, ф, г.
- Б) И-а, с, д, ҳ; II-б, э, ф, г.
- С) И-б, э, д, г; II-а, с, ф, ҳ.
- Д) И-б, с, ф, г; II-а, э, д, ҳ.
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: А) И-а, б, э, ҳ; II-с, д, ф, г.
Тўғри жавоб: А. Унитар давлатлар - Полша, Жанубий Корея, Жазоир, Нидерландия (ягона конституция ва марказий ҳокимият тизими); федератив давлатлар - Нигерия, Сомали, Непал, Малайзия (субйектларнинг ўз конституция/органлари бор). Дарсликда (дарс7) унитар/федератив таърифлари берилади, бироқ бу аниқ давлатлар рўйхати умумжаҳон сиёсий-географик билим асосида тасдиқланган (Нигерия ва Малайзия - федерациялар, Непал 2015-йилдан федератив конституцияга ўтган, Сомали расман "Федерал Републис").
- А) ШҲТ
- Б) БМТ
- С) YXHT
- Д) МДҲ
Жавобни кўриш
Тўғри жавоб: А) ШҲТ
Тўғри жавоб: А (ШҲТ). Ўзбекистон 2021-2022-йилларда Шанхай Ҳамкорлик Ташкилотига раислик қилган, 2022-йил сентябрдаги Самарқанд саммити билан якунланган (ШҲТнинг йиллик айланма раислиги бир саммитдан иккинчисигача давом этади, шунинг учун "2021-2022" икки йилга чўзилган давр айнан ШҲТга хос). Бу жорий воқеалар факти дарслик ёки ҳуқуқий корпусимизда ҳужжатлаштирилмаган.
Бу — мавзунинг очиқ намуна қисми. Тўлиқ банк, вақт режими, таҳлил ва хатолар устида ишлаш — тест режимида.