Докторантура 2026: кириш имтиҳони ўрнига тадқиқот тақдимоти

Қисқача жавоб. 2026-йил 1-сентабрдан докторантурага қабул ва стипендия тизими ўзгаради. Давлат буджети ҳисобидан ажратиладиган квотанинг камида 60 фоизи устувор илмий ихтисосликларга берилади, уларга қабул қилинган докторантларга базавий стипендиянинг 1,7 баравари тўланади. Энг катта янгилик — устувор ихтисосликларга кириш имтиҳони умуман ўтказилмайди, унинг ўрнига илмий тадқиқот иши тақдимоти баҳоланади.

Устувор илмий ихтисослик нима дегани?

"Ўзбекистон — 2030" стратегиясидан келиб чиқиб, илмий кадрлар тайёрлашнинг устувор йўналишлари алоҳида рўйхат билан тасдиқланган. Шу рўйхатга кирувчи ихтисосликлар устувор ҳисобланади ва улар учун бошқа молиялаш ҳамда бошқа қабул тартиби ишлайди.

Амалда бу шуни билдиради: докторантурага ҳужжат топширишдан олдин ўз ихтисослигингиз устувор рўйхатда бор-йўқлигини аниқлаш керак. Жавоб бутун жараённи — қабул шаклини ҳам, стипендияни ҳам — ўзгартиради.

Устувор ихтисосликда стипендия қанча бўлади?

Дифференсиал стипендия тизими жорий этилади. Устувор илмий ихтисосликларга қабул қилинган докторантларга базавий стипендиянинг 1,7 баравари миқдорида оширилган стипендия тўланади.

Бундан ташқари алоҳида модда бор: тадқиқот ишида зарур бўладиган асбоб-ускуна ва бошқа товарлар хариди учун ҳар ой базавий стипендиянинг 30 фоизи миқдорида қўшимча маблағ ажратилади. Диққат қилинг — бу пул докторантнинг қўлига эмас, у таҳсил олаётган олий таълим ёки илмий ташкилотга йўналтирилади, яъни ускунани ташкилот сотиб олади.

Кириш имтиҳони ўрнига нима бўлади?

Бу — ислоҳотнинг энг жиддий қисми. Устувор илмий ихтисосликларга қабул кириш имтиҳони ўрнига илмий тадқиқот иши тақдимоти асосида амалга оширилади. Тақдимотга қўйиладиган талабларни олий таълим ёки илмий ташкилот мустақил белгилайди.

Яъни тайёргарликнинг мазмуни ўзгаради: тест ёки оғзаки имтиҳонга эмас, ўз тадқиқот ғоянгизни ҳимоя қила оладиган даражада тайёрланиш керак. Талаблар ҳар ташкилотда ҳар хил бўлгани учун уларни олдиндан айнан ўша ташкилотдан сўраб билиш зарур.

Миллий сертификат имтиёзи сақланадими?

Йўқ — ва бу кўпчиликни огоҳлантириши керак бўлган ўзгариш. Илгари тегишли фан йўналишида миллий сертификатга эга талабгор мутахассислик фани бўйича имтиҳондан озод этилар ва унга максимал балл қўйиларди. Фармон билан бу тартиб бекор қилинади.

Миллий сертификат олий таълимга киришда ўз кучини сақлаб қолади — бу ҳақда миллий сертификат йўриқномасида ва IELTS билан таққослашда ёзганмиз. Ўзгариш фақат олий таълимдан кейинги босқичга, яъни докторантурага тегишли.

Биринчи ўқув йилида нима ўқитилади?

Таянч докторантура босқичининг биринчи ўқув йилида энди алоҳида ўқув машғулотлари ташкил этилади: соҳавий махсус фанлар, илмий тадқиқот методологияси ва академик ёзиш, шунингдек статистика ва маълумотлар таҳлили. Илгари докторант асосан мустақил ишларди; энди тадқиқот кўникмалари алоҳида ўргатилади.

Илмий раҳбарга ҳам янги талаб қўйилди: у докторантнинг ихтисослигига мос фан тармоғида илмий тадқиқот тажрибасига эга бўлиши шарт.

Илмий раҳбарга тўлов қандай ўзгаради?

2027-йил учун қабулдан бошлаб илмий раҳбарлик учун ойлик тўлов ўрнига бир марталик рағбатлантирувчи тўлов жорий этилади — у таянч докторантурага қабул қилинган стажёр-тадқиқотчи ва ўз вақтида ҳимоя қилган докторант учун тўланади.

Докторант учун бу билвосита, аммо муҳим сигнал: раҳбар энди жараённи чўзишдан эмас, ўз вақтида ҳимоя қилдиришдан манфаатдор бўлади.

"Лойиҳа доирасида илмий даража" нима?

Фалсафа доктори (ПҳД) даражасини амалий тадқиқот лойиҳаси доирасида олишни назарда тутувчи алоҳида дастур йўлга қўйилади. Инновацион ривожланиш агентлиги устувор илмий ихтисосликлар бўйича муддати уч йилдан ошмайдиган тадқиқот лойиҳалари учун йилига бир марта танлов эълон қилади.

Лойиҳада иштирок этувчи докторантни лойиҳа раҳбари танлов асосида қабул қилади ва ўша раҳбар бир вақтнинг ўзида унинг илмий раҳбари ҳисобланади. Докторант лойиҳа бажарилаётган ташкилотнинг изланувчиси бўлади ва унга таянч докторантура учун белгиланган миқдорда стипендия тўланади. Қўшимча енгиллик: лойиҳа даврида диссертацияни ҳимоя қилган тадқиқотчининг илмий ҳисоботи экспертизадан ўтказилмайди.

Бу магистр битирувчиси учун нимани англатади?

Агар докторантура режангизда бўлса, учта қадамни ҳозирдан бошлаш мантиқий: ихтисослигингиз устувор рўйхатда бор-йўқлигини аниқлаш, кириш учун тайёр тадқиқот ғояси ва уни тақдим эта оладиган материал тўплаш, ҳамда мос тажрибага эга илмий раҳбар излаш. Магистратурага киришнинг ўзи ҳақида магистратура қабули мақоласида, олий таълимдаги стипендиялар тўғрисида эса Президент ва номли стипендиялар мақоласида батафсил ёзилган.

Манба: Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2026-йил 26-майдаги ПФ-98-сон "Янги авлод илмий кадрларини тайёрлаш ва уларни аттестация қилиш тизимини такомиллаштириш тўғрисида"ги Фармони (1–5-бандлар), lex.uz. Текширилган сана: 2026-йил 26-август.