Beshta yo'nalish tanlash: ustuvorlik qoidasi va teng ball hukmi
Gʻolibjon Davronov
Qisqacha javob. Abituriyent beshta bakalavriat yo'nalishini tanlaydi va ularni ketma-ketlikda yozadi. Tanlov shu tartibda o'tadi: birinchi yo'nalishga ball yetsa, natijangiz o'sha yerda e'lon qilinadi va qolgan to'rttasi umuman ko'rilmaydi. Ikkita ustuvorlik turi bor va ular butunlay boshqacha ishlaydi.
Ikkita ustuvorlik turi qanday farq qiladi?
| Ustuvorlik turi | Tanlov qanday ketadi | Kimga mos |
|---|---|---|
| «Ta'lim granti» | Avval beshta yo'nalishning hammasi grant bo'yicha tekshiriladi; grant chiqmasa, o'sha beshtasi kontrakt bo'yicha qayta ko'riladi | Grant asosiy maqsad bo'lsa |
| «Ta'lim yo'nalishi» | Har bir yo'nalish navbati bilan grant yoki kontrakt bo'yicha tekshiriladi | Aniq yo'nalish asosiy maqsad bo'lsa |
Farqni misolda ko'rsak. Ballingiz 150. «Ta'lim granti» ustuvorligini tanlasangiz, tizim avval beshala yo'nalishingizni grant bo'yicha tekshiradi; hech qaysisiga yetmasa, o'sha beshtasini kontrakt bo'yicha qayta ko'radi.
«Ta'lim yo'nalishi» ustuvorligida esa boshqacha: birinchi yo'nalishga ball grant yoki kontrakt bo'yicha yetsa — tamom, natija o'sha yerda e'lon qilinadi. Ya'ni birinchi yo'nalishga kontrakt bilan tushib qolishingiz mumkin, holbuki uchinchi yo'nalishda grant o'rni bo'lgan bo'lishi mumkin edi.
Qaysi ustuvorlikni tanlash kerak?
Savolga o'zingizga javob bering: siz uchun grant muhimmi yoki aniq kasb muhimmi?
Grant muhim bo'lsa — «Ta'lim granti». Kasb muhim bo'lsa va kontraktga to'lay olsangiz — «Ta'lim yo'nalishi». Bu tanlov qaytarib bo'lmaydigan qaror, chunki natija e'lon qilingach o'zgartirilmaydi.
Grantga tushsangiz kontrakt tanlovi bo'ladimi?
Yo'q. Nizomda aniq yozilgan: abituriyent beshta yo'nalishdan biriga ta'lim granti asosida talabalikka tavsiya etilsa, unga tanlagan yo'nalishlar bo'yicha to'lov-kontrakt asosida tanlovda ishtirok etishga ruxsat etilmaydi.
Ya'ni grant chiqsa, u yakuniy qaror bo'ladi — «grantim bor, lekin men boshqa yo'nalishga kontrakt bilan kirmoqchiman» degan variant yo'q.
Beshtadan kam yo'nalish tanlasa bo'ladimi?
Ha. Nizomda ko'rsatilgan: beshtadan kam yo'nalish tanlagan abituriyentlar o'zlari tanlagan yo'nalishlarda xuddi shu tartibga mos ravishda tanlovda ishtirok etadi.
Lekin amaliy maslahat: har bir bo'sh qoldirilgan o'rin — bu yo'qotilgan imkoniyat. Beshtasini ham to'ldiring, oxirgi ikkitasiga chegarasi past yo'nalishlarni yozing.
Ballar teng bo'lib qolsa nima bo'ladi?
Bu eng muhim va kam ma'lum qoida. Bitta yo'nalish bo'yicha oxirgi qabul o'rni uchun ikki yoki undan ko'p abituriyentning umumiy ballari teng bo'lsa, teng balli abituriyentlarning barchasi talabalikka tavsiya etiladi.
Ya'ni «bittasi kiradi, qolgani chetda qoladi» degan holat yo'q. Kvota ustidan chiqib ketilsa ham, teng ball to'plaganlarning hammasi qabul qilinadi.
Kim umuman tanlovda qatnasha olmaydi?
| Kim tanlovda qatnasha olmaydi |
|---|
| Test sinovida ishtirok etmagan (kasbiy imtihonga kirgan bo'lsa ham) |
| Kasbiy (ijodiy) imtihonda yoki uning bir turida ishtirok etmagan (testga kirgan bo'lsa ham) |
| Oliy harbiy ta'lim tashkilotiga hujjat topshirib, talabalikka tavsiya etilgan |
| «Chaqiriqqacha harbiy ta'lim» yo'nalishida kasbiy imtihon maksimal balining 33,3 foizidan kam to'plagan |
Birinchi ikki qatorga diqqat qiling: kasbiy (ijodiy) imtihon talab qilinadigan yo'nalishlarda ikkala imtihonga ham kirish shart. Faqat bittasiga kirsangiz, natijangiz umuman hisobga olinmaydi.
Kasbiy imtihon qoidalarini alohida maqolada yozganmiz. Ball 189 dan qanday yig'ilishini bu yerda ko'ring, yo'nalishlarning chegara ballari esa o'tish ballari sahifasida.
Manba: Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 13-sentabrdagi 578-son qarori, 1-ilova 10-bob, 76–78-bandlar (lex.uz/uz/docs/-7726569). Tekshirilgan sana: 2026-yil 27-avgust.
